خورشید مغرب

48 : قراری که برقرار نشد - 6

khorshidmaghreb — Fri, 19 Oct 2007 11:59:18 GMT

      ابراهیم از روی نیمکت سنگی بلند شد و در حین بلند شدن گوشه چادر همسرش را کشید. هر دو بطرف مهدیه رفتند و حمید و نسرین را تنها گذاشتند. نسرین به مقابلش چشم دوخته بود، او به این چشم دوختن، نادانسته حرمت می شکست و ... حمید در حیرت بود و خود را در بوته آزمایش می دید، گاهی افکارش به چه کنم نکنم مشغول بود و گاهگاهی می دانست چه بکند اما نمی توانست، سربزیر همچنان جور می کشید. اگر نسرین نمی گفت و به حرف نمی آمد، حمید زودتر لب فرو می بست و ناچار نمی شد به چاره های او پاسخ دهد.
خواسته های او و جواب این، از هم اکنون به یک سال انجامید و قسمتی شد به داستانی طولانی، سخت و پردردسر و پربرخورد و پسخورد، او می گفت و این می شنید و این می گفت و او نمی خواست، او گاهی می ترسید و نیاز می کرد و این می لرزید و ناز می نمود، عجب دنیایی! تا زمانی هر وقت این می خروشید او همچنان می جوشید. هر فتنه ای بود کرد و هر حیله ای بود خواست و به هر ترفندی دست دراز نمود تا این به دامش بیفتد که افتاد! او برد و این باخت! او همچنان برده است و اکنون و در این شانزده سال گذشته آغوش ناخواسته ای را به حلال و نیز لجاجت و غرور بیجا پناه برده است و این باخته هم تا هم اکنون باخته است و زندگی خود را شاید تا آخر عمر به تنهایی و فلاکتی چنین ساخته است.
گفتن از آن جنگ یک ساله بسیار سخت و پست می نماید، شاید بتوان به پاورقی ای روزی نوشت و ادامه داد ... و شاید در ادامه داستان گوشه هایی از آن پستی های دوران پست را نوشت و عبرت خوانندگان کرد. این که از کلمه « پست » استفاده میشود ذهن خواننده به ظن و گمان بد نرود، همینقدر گفته شود که در آن دوران یک ساله حتی دست این دو با همدیگر تماسی نداشته است. رابطه، رابطه ای به زبان و چشم بود و چندی بعد نیز به دانستن خانواده ها و اهل محل، هر چند بی محلی کردند و خانواده ها هم به لجاجت افتادند و نیز او و هم این! خراب کردند، قراری گذاشته بودند ... قراری که برقرار نشد ...!
      اگر از حمید بپرسیم داغش را تازه کرده ایم اما اگر بپرسیم چنین می گوید:
« ...
جفایی را که او بر من روا داشت، حقم نبود و او نیز حق نداشت! حق بود وفا می کرد، صبر پیشه می نمود نه چنان تیشه بر ریشه می زد. نه ی پدرم بی مورد بود و نه ی پدرش نیز به مواردی حل میشد، آنکه نشد بله ی خودش بود، به صفت و به اقل گفتن، ناجوانمردی خودش بود، لج و لجاجت خودش بود، بی صبری و زیاده خواهی خودش بود، هزل و حضیض خواهی خودش بود، از من چیزی خواست به ترفند و حیله و مکر زنانه و طوری خرابکارانه، زحمت کشید مثلا، چاره جویی کرد، خودش تنها نه! بهمراهی مادرش، برای بی حیثیتی پدرش، از صداقتم سوء استفاده کرد، می خواست نهایت بی حرمتی را نسبت به پدرش روا دارم، در واقع نسبت به خودش روا دارم و من نکردم و او دست خود شست و آب چرکش را براهم پاشید. برای اینکه کار نخواسته و نکرده ام را پاسخی دهد، پاسخی به اندازه نفس خود خواهانه اش داد، نه ای ذلیلانه بر صورتم کشید، در ادامه و به اندک مدتی، اولین خواهانش را آری گفت! ... یعنی چی؟ یعنی، خود خواست، خود کرد، و خود نیز رفت.
... »
      اواخر تابستان بود، ثبت نام ترم سوم شروع شده بود، حمید از قبل به فکرش رسیده بود که شهر و دانشگاه تحصیلش را عوض کند و طوری جابجا شود. اما به فکر بیشتری نیاز داشت و همچنین مشورت با کسانی که با آنها نحوی احساس آرامش و آسایش می کرد، به یاد دو دوست دیرین و زود آشنایش افتاد، تصمیم گرفت شب هنگام به منزلشان برود.
به آستانه در که رسید، احساس ناامنی کرد، از اینکه منزل نباشند، یا باشند اما صحبتهای نامربوط رد و بدل شود، اینکه خوش رویی نبیند و ناخوش احوال برگردد و ...
زنگ در را زد. نرگس در را برویش باز کرد. حمید سلام کرد. نرگس جوابی نداد، طوری مبهوت بود، بعد که به خودش آمد، بفریاد خطاب به ابراهیم گفت: « بیا ببین کی اومده، ابراهیم! ... »
ابراهیم با چهره ای بشاش و حریص گفت: « به به! رفیق نارفیق، راه گم کرده بودی؟ ... »
همدیگر را در آغوش کشیدند. سفره شام پهن بود. حمید قبل از اینکه شام بخورد برای عرض ادب خدمت پدر و مادر ابراهیم رسید و بعد سر سفره حاضر شد.
ابراهیم گفت: « انگار باعث تمام مصائب و سختیهات ما شدیم، رفتی و پشت سرتم نگاه نکردی، ما را دوست ناخوشیهات ندونستی، دلت پر بود از غم و غصه و دوری، با ما نگفتی، میدونم در واقع با هیچکس نگفتی، ما هم هیچکس بودیم دیگه، با ما هم نگفتی، من بوسع و جد و سعیم دورادور طوری مواظبت بودم، چونکه کاری از دسم بر نمی اومد خودم رو نشون نمی دادم، میدونم چه کشیدی، فقط میتونم بگم متاسفم و اینکه ... خدا صبرت بده! ... »
حمید گفت: « دوست آنست که گیرد دست دوست، در پریشان حالی و درماندگی ... آره، واقعا پریشان حال بودم و درمانده، اکنون هم درمانده ام، بزار بگم، از نرگس خیلی دلگیرم، پیش روش میگم، دارم نیگاش میکنم، خیلی بدی نرگس! خیلی بد کردی نرگس! خیلی بدی! آنطوری که اولش بودی چرا آخرش نبودی؟ چرا پس زدی؟ چرا کمکم نکردی؟ چرا دست و زبانم نشدی؟ مث اول، چرا خواهری نکردی؟ بد خواهر! ای وای، چی دارم میگم، مگه ازتون طلب دارم، اما نه! ازتون توقع دارم، آره، توقع دارم، از پدرم نداشتم، آره، نداشتم، دیدید که چه کرد؟ بهش گفتم بابا، این دختر تغییر مذهب داده، شیعه شده، حرفی در این باره نزنی ها، عرفو بهم نزنی، چیزیه بین من و اون و شما، بیا و آقایی کن و این مسئله بین ما محفوظ باشه، قبول کرد اما تو جلسه لو داد و خراب کرد، بعدا یک جمله بهش گفتم، گفتم: « بابا! من پسرم و برای امر ازدواج به اجازه شما نیازی ندارم هر چند برای ازدواج کردن، فراوان به شما نیازمندم، شما بزرگتر منید، بابا! خراب کردی ... » همینو گفتم و الان چند ماهه، هر کاری می کنم که اثر این جملمو از بین ببرم نمیتونم، به گه خوری افتادم، البته حقم بود، انگار نه انگار من پسرشم، بعد از اون جمله دیگه حرفی نزد که هیچ، حتی اجازه نداد به دست بوسیش حاضر شم، اجازه نداد که بگم، بابا! غلط کردم، بد کردم، نفهمیدم، شنیدم که گفته بود: « من دیگه چنین پسری ندارم ... » آره، گفته بود، من دیگه چنین پسری ندارم، پدرم گفته بود، من دیگه چنین پسری ندارم، بابام گفته بود، من دیگه چنین پسری ندارم، آره ... گفت، من دیگه چنین پسری ندارم، ای خدا! ... مادر! اگه تو بودی، بابام با من اینطوری نمی کرد، جرات نداشت، رو حرف تو حرف بزنه؟ نفوذ کلامت الان همه کارهارو کرده بود، مادر! ای کاش بودی، ای کاش بودی و میدیدی که بابام چی کرد، ببخشید، میدیدی که من چی کردم، مادر الان تو بودی، من اینجا چی میکردم، مادر! ای کاش بودی ... بابام از غصه ی تو! منو داغ کرد، مادر! ... »
حمید فریاد می زد و با مادر مادر گفتن داد می کشید، حمید طوری زار می زد، گریه می کرد و به سرش می کوفت. نرگس از سکوت داشت خفه می شد، سکوتش را شکست و گریه را سر داد. در آن هنگام ابراهیم حمید را به بغلش فشرد و دو دستانش را محکم گرفت. پدر و مادر ابراهیم وارد جمع شدند، با آمدن آنها، همه دست و پاهایشان را جمع کردند و مودب نشستند.

      ادامه دارد ...

47 : تکنولوژی مدرن در وضعیت بحران ...

khorshidmaghreb — Sat, 04 Aug 2007 15:39:18 GMT

تأملی پیرامون علم و تکنولوژی مدرن

      علم و تکنولوژی مدرن

      علم و تکنولوژی مدرن در وضعیت بحرانی وخیمی قرار دارد. این بحران خود را در اشکال گوناگون نشان می دهد. واضح ترین اشکال چنین بحرانی را می توان در آخرین تولیدات نظام های علمی و تکنولوژیک مانند کالاها و تکنولوژی های جدید و غیره مشاهده کرد که اغلب معطوف به تخریب، هدر دادن و منزوی کردن افراد از یکدیگر و از طبیعت هستند.
این فقط محصولات نهایی علم نیست که نگرانیها را برمیانگیزد؛ ما اکنون رفته رفته بیشتر پی میبریم که یک اشتباه اساسی در اعماق علم و تکنولوژی مدرن و در ماهیت آن وجود دارد. در طول دو دهه گذشته، حتی در زیربناییترین بخشهای علمی مانند ریاضی و فیزیک، تردیدهای معرفتشناسانهای بروز کرده است. در علم بیولوژی، تکنیکهای بازسازی D.N.A و امکان ایجاد و رهاکردن موجودات جدید و عجیب الخلقه در طبیعت و یا حتی شبیهسازی انسانها، کابوسی را کاملاً به واقعیت نزدیک کرده است.
تقلیلگرایی (روش مسلط بر علم مدرن) در علم فیزیک، از سویی به بیمعنایی و بیمحتوایی منجر میشود و از سوی دیگر در بیولوژی به سوی داروینیسم اجتماعی و تنازع بقاء و انتخاب نژادهای برتر می انجامد. چیزی در ماوراء علم و تکنولوژی مدرن و روش دانستن و انجام کار در آن وجود دارد که این شیوهی تفکر و تحقیق را به سوی تخریب سوق میدهد.
مفهوم رؤیای علم به عنوان حقیقت دست نخورده و خالص و مفهوم دانشمند به عنوان کسی که در انزوا از واقعیت اجتماعی دنیوی قرار دارد و همانند معتکفی علیه همهی مشکلات لاینحل برای فهم واقعیتی عینی تلاش میکند، اکنون کاملاً غیر قابل دفاع و نپذیرفتنی شده است. در حقیقت، پس از یک دهه تحقیق در اقصی نقاط جهان، اکنون مشخص شده است که علم از درون روندهای اجتماعی حاصل میشود. در واقع، برخی از فلاسفه و تاریخنگاران علم استدلال میکنند که علم خود « روند اجتماعی » است. نیروهای اجتماعی که در سطح و ساختار اقتصاد جهان و اقتصاد سیاسی ملی عمل میکنند، به همراه جوامع علمی، خصوصیات، محتوا و الگوهای علم و تکنولوژی مدرن را شکل میدهند. دانشمندان شدیداً به عقاید و افکاری پای بندند که آنها را مجبور میکند، تفاوتها و پیچیدگیهای موجود در جهان را به شباهتها و همانندیها تبدیل کنند. علاوه بر نظام اعتقادی و فرهنگی مذکور – که خود را در پیشفرضها و عقاید دانشمندان نشان میدهد – علم مدرن، قدرت ساختاری، نظام پاداشدهی و گروههای اعیان و اشراف خود را دارد. همهی اینها در کنار هم مشخص میکند که علم رابطهای نزدیک با نظم و سلطه اجتماعی ناعادلانه موجود در حیطههای سیاسی و اقتصادی دارد.
سلطه و کنترل، بخشی درونی و اساسی از علوم و تکنولوژیهای جدید را تشکیل میدهد. این مفاهیم در قلب روششناسی علمی و روند ایجاد و تداوم علم قرار دارند. اهداف علم مدرن از ابتدای به وجود آمدن این علم در اولین مراحل رنسانس در اروپا، با مفاهیم سلطه و کنترل بیان شدهاند. « فلاسفه » عصر روشنفکری در قرن هفدهم، کاملاً برخلاف میراث تفکر و تمدن اسلامی و دیگر تمدنهایی که بر مبنای آن جهان جدیدی را ساختند، مدعی جدایی تعقل از ارزش شدند. آنها تعقل را به عنوان خنثی و بیطرف پنهان میکرد، بازسازی کردند. بنابراین هر گونه تعلقی که ارزشهای خود را مطرح سازد، « غیر علمی » در نظر گرفته شد. از این رو فقط شیوهی مسلط « آگاهی » و « دانستن » تعقل محسوب شد و همهی گونههای دیگر، کنترل و سلطه بر انسانهای غیراروپایی تبدیل شد که برای این کار، از روش علمی و تعقل خطی پاگرفته در آن، به عنوان ابزار استفاده شد. علم و تکنولوژی مدرن فعلی، در تجربه سلطهگرایانه اروپا و آمریکا و تجربه مستعمراتی جهان سوم رشد کرده است.
بحران علم مدرن، خود را در جهان سوم نیز به خوبی نشان میدهد. علم و تکنولوژی مدرن باعث شده است که جوامع جهان سوم جایگاه خود را از دست بدهند؛ فرهنگهای سنتی تخریب گردند و زیست بوم ملتهای جهان سوم دچار خسارت همه جانبه گردد. علاوه بر این، شیوهی چند بعدی و ترکیبی دانش در جهان سوم، به واسطه علم و تکنولوژی مدرن، با تفکر خطی، بیروح و غیر انسانی عقلانیت مدرن، جایگزین شده است. تکنولوژی و علم غربی، جوامع جهان سوم را به نام عقلانیت علمی، به نحوی سازمان یافته چپاول کرده است. این دستاورد محصول انقلاب سبز و استفادهی وسیع از داروهای مدرن و به هدردادن منابع کمیاب و باارزش برای تحقیق در حیطههای تزیینی و غیرضروری بوده است. هیچ ملاک و معیاری نمیتواند بازگو کننده صدمات و تلفات ایجاد شده از سوی این تجارب مهندسی اجتماعی که از سوی متخصصان و مشاوران غربی برای جوامع جهان سوم به ارمغان آمده است، باشد.
در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، علم و تکنولوژی عاریتی غربی، هنوز ریشه ندوانده است. نه علم و نه عالمان مدرن، رابطهای زنده و فعال با مشکلات، نیازهای اساسی و منابع محلی جوامع برقرار نکردهاند. علم مدرن و عالمان مدرن در جوامع در حال توسعه، اغلب بیرابطه، اسرافگرا، عقیم و غیرمولد، تقلیدگرا و دارای نشانههای کالاهای دست دوم و درجه دوم میباشند.
علاوه بر این، نظام علم و تکنولوژی مدرن در جهان سوم به قیمت از میان رفتن فرهنگهایی رشد کرده است که پیش از سلطه فرهنگ اروپایی در آن مناطق، خوش درخشیده بودند. پیش از سلطه قدرتهای استعماری اروپایی، تمدنهای جهان سوم، نظامهای معرفتی و صنعتگری پیچیده و گسترده خود را داشتند.
علم اسلامی در آفریقای شمالی و آسیای غربی اصلیترین پارادایم حل مسأله بوده است. محصول علم اسلامی چه به لحاظ کیفیت و چه از نظر کمیت، از قرن هفتم تا قرن چهاردهم بینظیر بود. دانشمندان مسلمان پایه جبر و مثلثات را ریختند؛ محیط زمین را محاسبه کردند؛ خصوصیات نور و حرکت را مورد بررسی قرار دادند؛ بدن انسان را مورد دقتنظر قرار دادند و جریان خون را در بدن انسان کشف کردند و در همهی این زمینهها، نتایج اعجاب انگیزی از لحاظ دقت به دست آوردند. دانشمندان مسلمان همه این فعالیتها را در چارچوب فکری و تحقیقاتی متافیزیکی که ارزشها و واقعیتها را متحد میدانست، انجام دادند. دانشمندان مسلمان به استبداد روشها تن در ندادند بلکه روشهایی متناسب با طبیعت تحقیق و در چارچوب یک نظام اخلاقی کاملاً تعریف شده ایجاد کردند.
در تمدن چینی نیز علم و تکنولوژی رونق داشت و قلل بیشماری را فتح کرد. بخش اعظمی از علم حساب فعلی، مبتنی بر یافتههای چانگ تسانگ (متوفی 152 پیش از میلاد) و هندسه ما برگرفته از آموزشهای کلاسیک وانگ هسیتونگ (متوفی 727 پیش از میلاد) است. یافتههای چانگ چیو چین (متوفی 650 پیش از میلاد) در علم داروشناسی، در چارچوبی متافیزیکی رشد کرده است که هماهنگی و رشد قواعد و ارزشهای خاصی را مورد تأکید قرار میدهد.
از ایام باستان، شبه قاره هند به خاطر تکنولوژیهای کشاورزی، فلزشناسی، نساجی، کشتیسازی، معماری و داروسازی معروف بوده است. این تکنولوژیها تا پیش از پایان قرن هجدهم به طور گستردهای در تمامی منطقه جنوبی آسیا و آسیای جنوب شرقی رواج داشتهاند که بسیاری از اسناد مختلف ثبت شده اروپایی در همان زمان، به آنها اشاره دارد. خصوصیت اصلی این تکنولوژیها، سادگی همراه با پیچیدگی آنها بوده است، به عنوان مثال، در تفکر باستانی هندو، «شاسترا»های مختلفی وجود دارد که اصول کلی علمی را مشخص میکند. این شاستراهای مختلف، خود بر پایهی فلسفه «دارشاناس»های مختلف قرار دارند. دارشاناسها مکاتبی فلسفی هستند که ساختار روششناسی، معرفتشناسی و منطقی تفکر هندو را مشخص میکند.
اصل هدایتگر همهی این علوم و فلسفهها این بود که جهان گنجینهای از حقیقت است و هدف علم و تکنولوژی، فقط توانا ساختن بشر برای زندگی سعادتمند و سالم در جهان میباشد و نه تغییر و دستکاری دنیا.
سنتهای آسیای جنوب شرقی نیز مملو از مثالهای بیشماری از علوم و تکنولوژی بومی است. علم و تکنولوژی غربی، این نظامهای معرفتی را تخریب کرد. نمود بارز این تخریب، در نفی همهی این تمدنها و فرهنگهای سنتی در تاریخ علم و تکنولوژی هویدا است. علم و تکنولوژی مدرن، داروسازی سنتی را تخریب و سرکوب کرده؛ معماری و تکنیکهای خانهسازی محلی را از میان برد و کشاورزی و شیوههای آبیاری متناسب با محیط زیست را منسوخ نمود.
با توجه به ماهیت مخرب علم و تکنولوژی فعلی و این حقیقت که این علم وتکنولوژی از سوی کشورهای صنعتی و شرکتهای چند ملیتی کنترل و مدیریت میشود، ضروری است که کشورهای جهان سوم مبنای محلی خاص خود را برای تولید، استفاده و توزیع دانش علم و تکنولوژی ایجاد کنند. کشورهای جهان سوم باید در این دوره با یکدیگر همکاری کنند. علاوه بر این، باید به طور کلی در مفهوم انتقال تکنولوژی و واردات علم از غرب تجدیدنظر کرد.
ایجاد فرهنگ علمی بومی نیازمند آن است که دانشمندان، تکنولوژیستها، تصمیمگیران و فعالان جهان سوم، ارزشهای متناسب با علم و تکنولوژی سنتی را فراهم سازند. تکنولوژیها و نظامهای پزشکی سنتی باید ارتقا، پیشرفت و توسعه یابند و مبنایی برای ایجاد تکنولوژیها و نظامهای پزشکی بومی (اما کاملاً معطوف به زمان حال) قرار گیرند. به همین صورت، معضلات ملی نیز باید در چارچوب مدل فکری و بومی و با منابع محلی حل شوند.
صرفاً هنگامی علم و تکنولوژی میتواند برای ما معنادار باشد و نیازهای ما را برآورده سازد و خلاقیت و نبوغ واقعی ما را نشان دهد که در محیط اجتماعی فرهنگی خودمان و از عقاید و فرهنگهای خودمان ریشه گرفته باشد. علم و تکنولوژی جهان سوم فقط با تکیه بر علوم، اصطلاحات و سنتهای محلی در همهی حیطههای تفکر و عمل، قابل شکلگیری است.

      ناتوانی علم در برآورده ساختن نیازهای اساسی

      علم مدرن به واسطهی پیشرفتهای تکنولوژیک آن، میتواند در صورتی که نظامهای اجتماعی و تولیدی به خوبی مورد بهرهبرداری قرار گیرند، نیازهای اساسی همهی انسانهای روی زمین را برآورده سازد!
حقیقت آن است که بیش از نیمی از جمعیت جهان (دو سوم از جمعیت جهان سوم) در شرایطی کاملاً غیر انسانی و محروم از اساسیترین نیازهای بشر مانند: غذا، لباس و سرپناه به سر میبرند. این داستان غمانگیز هنگامی فاجعهآمیزتر میشود که این حقیقت را در نظر آوریم که همان توانایی تکنولوژیکی که سرهمبندی غیر معقول کالاهای فعلی را ممکن ساخته است، به همان میزان قدرتمند است که میتواند بخش عظیمی از منابع تجدیدناپذیر جهان را تخریب کند و از میان ببرد. این توانایی غولآسای تکنولوژیک، هر روز انرژی بیشتری را مصرف میکند، معادن بیشتری را استخراج میکند، جنگلهای بیشتری را قطعه قطعه میکند، خاک سطحی بیشتری را به هدر میدهد و آب، خاک، هوا و حتی جو بیشتری از زمین را آلوده مینماید. در سطح فعلی مصرف، بسیاری از منابع باارزش جهان، ظرف چند دهه به پایان خواهند رسید.
دنیای ما حجم محدودی از منابع طبیعی را در اختیار ما قرار داده است که فرایند تولید فعلی، سالانه بخشی از این منابع را از میان میبرد. تولید ناخالص ملی که اکثر کشورهای جهان تا حد زیادی دلمشغولی آن را دارند، در واقع گزارشی سالانه است که اساساً به میزان منابع طبیعی در دسترس هر کشور بستگی دارد. هنگامی که این منابع پایان یابند، ماجرای تولید ناخالص ملی هم تمام خواهد شد. اکثر منابع موجود در جهان غیرقابل تجدید هستند؛ هر چه بیشتر از منابع طبیعی بهرهبرداری کنیم، امکان تولید را در آینده کاهش دادهایم. به عبارت دیگر، هر چه تولید ناخالص ملی فعلی ما بالاتر باشد، تولید ناخالص ملی در آینده – وقتی آثار مصرف بیرویه منابع طبیعی احساس شود – پایینتر خواهد بود. این حقایق اساساً ساده و ابتدایی، از همهی کتابهای درسی اقتصاد حذف شدهاند. برنامهریزان و سیاستمدارانی که برای زندگی آیندهی ما تصمیم میگیرند و بر ما حکومت میکنند، اساساً به چنین حقایقی توجه ندارند. دانشمندان و متخصصان تکنولوژی نیز که مصرف بیرویه منابع طبیعی را از طریق توسعهی ظرفیت تکنولوژیک سرعت میبخشند، نسبت به این موضوع فاقد خودآگاهی هستند.

      توزیع و کنترل نابرابر جهان

      استخراج و استفاده از منابع طبیعی به شدت نابرابر صورت میگیرد. هشتاد درصد از منابع جهان از سوی کشورهای توسعه یافته مصرف میشود و بیست درصد آن در جهان سوم. این توزیع نابابر منابع طبیعی، کیفیت کالاهای تولید شده را نیز مشخص میکند. برای تولید کالای مخصوص بازار ثروتمندان، تکنولوژیهای پیچیدهای ایجاد شده است تا کالاهای با کیفیت برتر مانند: دوربینهای فیلمبرداری، دیسکهای سخت، رایانهها، خودروها و خدماتی نظیر: پزشکی پیشرفته، مسافرتهای خارجی و حتی برنامههای حقوقی معاف از مالیات را فراهم کند. بخش عظیمی از تولید ناخالص ملی جهان صرف این کالاهای مصرفی و نیز کالاهای سرمایهای یا تکنولوژیهایی برای تولید این کالاهای مصرفی میگردد؛ در حالی که جهان سوم صرفاً بیست درصد از منابع طبیعی جهان را مصرف میکند و از آنجا که درآمدهای ملی نیز به طور نابرابر توزیع شدهاند، بخش بزرگی از این منابع نیز صرف تولید همان کالاهای مصرفی با کیفیتی میشود که در کشورهای توسعه یافته مورد بهرهبرداری قرار میگیرد و یا صرف وارد کردن تکنولوژیهای معطوف به سرمایه برای تولید کالاهای مصرفی ثروتمندان میشود. بنابراین صرفاً بخش کوچکی از منابع جهان صرف تولید کالاهایی برای بقای اکثریت فقرای جهان سوم و یا ایجاد کالاهای سرمایهای ساده میشود که از سوی کشاورزان فقیر و صنعتگران خرده پا و بازرگانان کوچک مورد استفاده قرار میگیرد.

      رشد شمال به قیمت از میان رفتن جنوب

      در روند فعلی تحلیل منابع و استفادهی غیرمنطقی از منابع طبیعی جهان، نیرو و دینامیسم اصلی این حرکت در اقتصاد سیاسی و نظامهای اجتماعی اقتصادی جوامع قرار دارد که باعث رشد رقابت میان شرکتها و ملتها میگردد؛ اما نقش علم و تکنولوژی در این میان بسیار حائز اهیمت است. اگر سطح تکنولوژی پایین باشد، ممکن است باز هم نابرابری وجود داشته باشد اما درجهی استخراج و تحلیل منابع پایین خواهد بود؛ حال آنکه در جهان واقعی، سطوح تکنولوژیک تحت فشار رقابت میان شرکتها و کشورها (نه فقط در حیطه اقتصاد بلکه حتی در حیطه نظامیگری) به سرعت در حال افزایش میباشد و به این ترتیب، تحلیل منابع نیز به سرعت صورت میگیرد.
علاوه بر این، ظرفیت تکنولوژیک فزاینده جهان توسعه یافته، همواره باعث عقبماندگی بیشتر جهان سوم میشود و بنابراین فاصله و نابرابری میان ملتها همواره افزایش مییابد.
در سال 1980، ملتهای شمال که فقط یک چهارم ملتهای جهان سوم را تشکیل میدهند، هشتاد درصد از تولید ناخالص جهان را به خود اختصاص دادند اما در جنوب، سه چهارم از جمعیت جهان صرفاً بیست درصد از درآمد دنیا را کسب کردند. از سال 1980، جهان همواره نابرابرتر شده است. جهان سوم به واسطه تجربه مستعمراتی، همواره در تجارب وام گرفتن، سرمایهگذاری و تکنولوژی، وابسته به غرب باقی مانده است.
در طول چند سال گذشته، سرمایههای فزایندهای از جنوب به شمال منتقل شده است. فقط در سال 1985، 74 میلیارد دلار از جهان سوم تحت عنوان بازپرداخت وام به شمال منتقل شده است. این در حالی است که جهان سوم در همین سال صرفاً 41 میلیارد دلار وام خارجی جذب کرده است که باید در ازای آن 14 میلیارد دلار علاوه بر اصل وام باز پرداخت داشته باشد.
اگر فرار سرمایههایی را که از جهان سوم و کشورهای صادرکننده در غرب آسیا از طریق سود شرکتهای چند ملیتی به کشورهای شمال منتقل شده است نیز در نظر بگیریم، فقط در سال 1985، 230-240 میلیارد دلار سرمایه از کشورهای جهان سوم خارج شده است. باز هم اگر 65 میلیارد دلاری را که در اثر کاهش قیمت کالاها از دست جهان سوم خارج شده است ( مطابق برآورد نشریه Economist ) در نظر بگیریم، جهان سوم صرفاً در طول یک سال 300 میلیارد دلار سرمایه از دست داده است. در سال 1986 به علت سقوط قیمت نفت و دیگر کالاها، اوضاع وخیمتر از سال قبل بود. کل سرمایه از دست داده شده در سال 1986، 300 – 400 میلیارد دلار برآورد میشود. بادرنظر گرفتن این حجم غولآسا از جابهجایی سرمایه از جنوب به شمال، ابراز این که شمال به جنوب کمک بلاعوض می‌کند، صرفاً یک شوخی است. همهی کمکهای شمال در مقایسه با اقیانوس سرمایهای که از جنوب به سوی شمال میرود، قطرهای بیش نیست. خاصه این که کمکهای بلاعوض، همیشه مشروط به شرایطی هستند.
تمسک شدید شمال به علم و تکنولوژی مدرن، نقشی اساسی در استثمار اقتصاد ضعیف جهان سوم دارد. کشورهای ثروتمند از تکنولوژیهای صنعتی و کشاورزی خود برای تولید کالاهای مازاد که قادر به مصرف آن نیستند، استفاده میکنند و این خود بخشی از مشکل توسعهیافتگی بیش از حد یا انباشت بیش از حد سرمایه است. آن گاه این کالاهای مازاد صنعتی و کشاورزی مثل: غله و دیگر محصولات کشاورزی و صنعتی، با قیمت پایینتر به بازار جهانی عرضه میشود و باعث سقوط بیش از حد قیمت کالاهای جهان سوم میگردد و از این طریق، درآمد و استانداردهای زندگی فقرا کاهش مییابد. علاوه بر این، تکنولوژی و نظامهای اطلاعاتی مدرن، بانکها و کمپانیهای فراملیتی را قادر به توسعه در کشورهای در حال توسعه میکند و از این طریق، این کشورها را پیش از پیش در بازار جهانی فرو میبرد. وقتی کشورهای جهان سوم خود را غرق در بازار جهانی دیدند، راه ورود کالاهای صنعتی خویش را به کشورهای پیشرفته مسدود خواهند یافت. چرا که موانع تعرفهای حمایتی کشورهای ثروتمند از ورود کالاهای آنها جلوگیری میکند. همچنین کشورهای جهان سوم درخواهند یافت که کشورهای ثروتمند، تکنولوژیهای جدید را به نفع خود ایجاد کردهاند؛ مثلاً کشورهای ثروتمند با یافتن منابع جایگزین و استفاده کمتر از منابع در تولید کالاها، وابستگی خود را به مواد خام جهان سوم کاهش دادند؛ به این ترتیب، قیمت صادرات و درآمدهای جهان سوم در حالی به شدت کاهش مییابد که مجبور به پرداخت سرمایههای بیشتری در ازای سود وامهای گذشته هستند.

      توسعهی نابرابر در جهان سوم

      چنین ساختاری از نابرابری، در سطوح ملی، منطقهای و محلی جهان سوم نیز وجود دارد. بنابراین جریان ملی کالاها نیز مطابق همان الگو شکل میگیرد. کالاهای لوکس برای گروههای پردرآمد، کالاهای متوسط برای طبقه متوسط و کالاهای اساسی و یا کمتر از آن برای طبقه پایین که هفتاد درصد جمعیت را تشکیل میدهند.
در بخش بازرگانی، شرکتها برای کسب قدرت بیشتر در بازار و یا حفظ و افزایش سود خود، به شدت در حال رقابت هستند. شرکتهایی که سود کافی به دست نیاوردند، سقوط خواهند کرد و یا به تصرف رقبای قویتر در خواهند آمد؛ بنابراین، رشد و توسعه، مفهومی درونی در سیستم رقابت میان شرکتهاست. تکنولوژی مدرن نقشی اساسی در توسعه و رشد بازی میکند، هم در کشف راههای بهتر و بیشتر تولید و هم در تولید کالاها و مدلهای جدید؛ بنابراین علم و تکنولوژی مدرن در خدمت نیازهای توسعهطلبانه شرکتها قرار دارد.
در جهان سوم، ماهیت توسعه، تابعی از نگاه شمال به این مفهوم است؛ با این تفاوت که توسعه جهان سوم توسعهای وابسته است. در جهان سوم، رشد اقتصادی به معنای استخراج بیرویهی منابع طبیعی برای صادر نمودن به شمال و استفاده از مازاد درآمد این صادرات و وامهای خارجی برای ساختن زیربناهای گران قیمت و سرمایهگذاری در تکنولوژیهای سرمایه محور میباشد که سود اصلی آن عاید کارخانهها و کشاورزیهای صنعتی بزرگ میشود.
بخشهای بازرگانی شدهی اقتصاد که تحت سلطهی تکنولوژی و منابع مالی و فیزیکی آن میباشد، اقتصاد سنتی را کاملاً تحت تأثیر قرار داده و بخشهای موفق اقتصاد را فتح مینماید. از این رو درصد بسیار بالایی از مردم، از زندگی اقتصادی و کاشانه خود آواره میشوند. به عنوان مثال: ماهیگیران خرده پا که از نظامهای تولیدی سازگار با محیط زیست استفاده میکنند، به واسطه کشتیهای تجاری صید ماهی که زیست بوم دریایی را با ماهیگیری بیش از حد و استفاده از تجهیزات مخرب از میان میبرند، از صحنه خارج میشوند. مثال دیگری در این زمینه را میتوان کشاورزانی دانست که دولت و یا شرکتهای خصوصی با خرید زمینهای آنها، این زمینها را برای خانهسازی، ایجاد مجتمعهای تجاری، کارخانههای صنعتی و یا بزرگراهها تغییر کاربری میدهند.
تکنولوژیهای بومی جهان سوم از بسیاری جهات مانند: زمینهسازی برای اشتغال، کنترل تکنولوژی از سوی جامعه و یا تولیدکنندگان، کنترل روند تولید، رعایت عدالت و سازگاری با محیط زیست، بر انواع تکنولوژیهای مدرنی که امروزه جهان سوم را اشغال کرده است، برتری دارد. با این همه، این تکنولوژیهای بومی در حال حاضر تحت تأثیر بخشهای تجاری شده اقتصاد و با تهدید «فرهنگ مصرفی» که ذائقهی مردم را از فرهنگ بومی به مدلها و کالاهای فرهنگ غربی تغییر میدهد، در حال به دور انداخته شدن هستند. بنابراین غرق شدن کشورهای جهان سوم در وابستگی به نظام جهان مدرن، فاجعهای را پیش روی کشورهای جهان سوم قرار داده است. حال آنکه توسعهی پایا که ضرورتی برای آیندهی کشورهای جهان سوم است، نیازمند استفاده معقول از منابع این کشورها برای توسعهی صحیح آنها است. از این رو اکنون زمان آن رسیده است که جهتگیریهای خود را در مفاهیمی مانند: علم، تکنولوژی و توسعه تغییر دهیم.

      پیشنهادها

      یک - اقتصاد بین المللی و نظم مالی فعلی باید تغییرات اساسیای را پشت سر بگذارد تا قدرت اقتصاد، سرمایه و درآمد به نحو متناسبتری توزیع گردد و از این رو، جهان توسعه یافته باید مجبور به کاهش سطح غیر معقول و بسیار بالای مصرف خود گردد. اگر چنین امری صورت گیرد، سطح تکنولوژی صنعتی نیز پایینتر خواهد آمد؛ در این صورت، دیگر نیاز به هدر دادن انرژی، مواد خام و منابع فراوان طبیعی که اکنون صرف تولید کالاهای اضافیای میشوند تا «تقاضای مؤثر» موجود در بازار را حفظ کنند و ماشینهای اقتصادی غولآسا را در حال حرکت نگه دارند، نیست. تکنولوژی بومی که برای جهان سوم مناسب به نظر میرسد (ا گر به شرایط اجتماعی و زیستمحیطی توجه کنیم ) به عنوان جایگزینی برای تکنولوژیهای پیشرفته اما کهنهی جهان توسعه یافته، کاملاً ضروری به نظر میرسد؛ اما این آرزو که کشورهای توسعه یافته به نحو داوطلبانه دست به این کار بزنند، اساساً غیر محتمل است. چنین اقداماتی باید از طریق اجبار صورت گیرند؛ حال یا با استفاده از اتحادی جدید از جهان سوم با روحیهی سالهای دههی 1970 و اوایل 1980 اوپک و یا با سقوط فیزیکی یا اقتصادی این نظام. ما باید این نکته را درک کنیم که حتی در جهان اول نیز انسانهای محروم و گروههای استثمار شدهای وجود دارند که تحت فشار نظام اقتصادی حاضر به سر میبرند. از سوی دیگر، نخبگان محلی در جهان سوم، سودهای سرشاری از این نظام اقتصادی میبرند و منابع گستردهای در حفاظت از آن دارند. از این رو، ایجاد اتحاد و پشتیبانی از افراد و گروههای پیشرو در جهان اول و سوم بسیار مهم است؛ افراد و گروههایی که باید نظام اقتصاد بین المللی فعلی را به چالش بکشند و تغییر دهند.

      دو - آیندهی سازگار با محیط زیست جهان، فقط در جهان سوم امکان تولید دارد. در بسیاری از مناطق جهان سوم، مناطق بزرگی با اقتصاد سازگار با محیط زیست و نظامهای زندگیای یافت میشود که در جهان پیشرفته کاملاً از میان رفتهاند. ما نیازمند شناسایی این مناطق و کشف مجدد آگاهیهای فرهنگی و تکنولوژیک از نظامهای بومی کشاورزی، صنعت، خانهسازی، آبیاری، بهداشت، داروسازی و فرهنگ هستیم.
البته این به معنی پذیرش بیچون و چرای هر امر سنتی و اعتقاد احساسی به گذشتههای طلایی برای بازگشت همه جانبه به آن دوران نیست؛ به عنوان مثال: بهرهبرداری از سیستمهای اجتماعی فئودالی و یا بردهداری نیز بخشی از گذشته هستند که زندگی را بسیار مشکل میساختند. در بسیاری از تکنولوژیها، مهارتها و روندهای بومی که هنوز بخشی از زندگی جاری جهان سوم هستند، با « توسعهی پایدار » سازگار بوده و در هماهنگی با طبیعت و جامعه قرار دارند. این نظامهای معرفتی بومی باید مور توجه خاص و لازم قرار گرفته و توسعه و حمایت لازم از آنها صورت گیرد. اما باید توجه داشت که این نظامهای معرفتی توسط نظام مدرن علم و تکنولوژی بلعیده نشود.

      سه - به عبارت دیگر، دولتها و مردم جهان سوم ابتدا باید بر دلمشغولی خود به تکنولوژیهای مدرن فائق آیند که هر روز بخش بیشتری از کالاهای مازاد و سرمایهها را در پروژههایی مانند: سدهای غولآسای تولید برق و صنایع سنگینی که نیازهای غیر ضروری بشر را برآورده میسازند، به خود جذب میکنند. ما باید از دلمشغولی به ابزارها و تولیدات مدرن که نیاز به آنها از سوی جهان صنعتی ایجاد شده است، دست برداشته و به سوی خشکاندن ظرفیت و نیاز به ارضای « تقاضای مؤثر » حرکت کنیم.

      چهار - ما نیازمند ابداع و تلاش برای اجرایی کردن سیاستهایی سازگار با محیط زیست و مناسب با شرایط اجتماعی برای تأمین نیازهایی مانند: آب، بهداشت، غذا، آموزش و آگاهیدهی هستیم. ما نیازمند تکنولوژیهای مناسبی برای کشاورزی و صنعت هستیم؛ از آن مهمتر، نیازمند تعیین اولویتهای خود در مورد این نکته اساسی هستیم که کدام یک از کالاهای مصرفی را تولید کنیم. ما نمیتوانیم « تکنولوژی مناسبی » را که کالاهای نامناسب تولید میکند بپذیریم؛ بلکه باید برای اجرایی کردن تکنولوژیهای مناسب، برای تولید کالاهای مناسب مبارزه کنیم؛ تکنولوژیهایی که به لحاظ کاربرد بیخطر و پایا هستند و نیازهای اساسی و انسانی را برآورده ساخته و منابع زیستمحیطی و طبیعی را تخریب و تباه نمیکنند.
شاید مهمترین بخش مبارزهای که نیازمند آن هستیم، تلاش برای مقابله با « مغزشویی »های صورت گرفته در مردم جهان سوم، در اثر نفوذ فرهنگی جهان اول باشد. در این مبارزه باید تلاش شود تا شیوهی زندگی، انگیزههای شخصی و ساختار اجتماعی جامعه ما از نظام صنعتی و تبلیغات فرهنگساز این نظام کاملاً مجزا گردد.

      پنج - در نهایت، در حالی که علم جدید بدون ایجاد تغییراتی متناسب و مقدم بر آن در ساختارهای اجتماعی موفقیت نخواهد داشت، این نکته نیز درست است که صرف تغییر در ساختارهای اجتماعی – اقتصادی برای ایجاد نظم پایهدار جدید ناکافی است. کنترل و توزیع منابع، بخش مهمی از نظام اجتماعی را تشکیل میدهد اما تغییر در این حیطه به تنهایی کافی نیست و در صورت نداشتن درکی کامل از محدودیتهای منابع و جنبههای فرهنگی، زیستمحیطی، بهداشتی و اخلاقی علم و تکنولوژی، میتواند به مشکلات مشابهی منجر گردد. بنابراین بدون تغییر در اجتماع، اصلاح علم بیمعنا خواهد بود. علاوه بر آن، تا تغییری در درک ما از علم و کاربرد صحیح آن در خدمت به بشر و هماهنگی با طبیعت صورت نگیرد، اصلاح ساختارهای اجتماعی بیمعنا خواهد بود.

46 : آزادی بیان برای ثروتمندان

khorshidmaghreb — Sat, 28 Jul 2007 03:29:18 GMT

      دوستان ...! سلام و عرض تحیت و احترام ...!
      حالتان چطور است؟ سلامت هستید؟ انشاءالله که هستید. جملگی موفق باشید. روز و شبهایتان به خیر، و تماما به خوشی و خرمی باد.
      قدم رنجه نمی کنید و با نیامدنتان طوری مودبم می نمایید، حتما بدین طریق گلمندید و لابد من هم شرمنده اخلاقتان! سکوتتان را به سکوتم ختم می کنم و با نگفتنم، البته ببخشید! گفتنی هایی را می شنوانم و نیز به خود می فهمانم: « هر دیدی بازدیدی دارد. »
      یکی از گفتنی ها، فصلی از کتاب « in the absence of the sacred » اثر « Jerry Mander » که یک منتقد تکنولوژی و جهانی سازی است، می باشد. اگر حوصله دارید با هم می خوانیم:

آموزش صوتی ـ تصویری دنیای مدرن

      اشاره:

      در این مقاله، به تلویزیون و نتایج استفاده بی رویه از آن پرداخته می شود. این که تلویزیون به چه صورت بر روان و زندگی و رفتار انسان ها تأثیر میگذارد و باعث چه تفاوتهایی در نسل جدید شده است. چگونه شرکتهای سرمایهدار محدودی این ابزار را در دست گرفته و از آن به نفع خود استفاده میکنند و این که تلویزیون رسانهای تک منظوره است.
کسانی که کتاب «چهار دلیل برای حذف تلویزیون» را خوانده باشند، بیشتر اطلاعاتی را که در این مقاله آورده شده است، به خوبی درک خواهند کرد. به دلیل نقش حیاتی تلویزیون در شبکه تکنولوژیکی وسیع جهانی، نکات مهم را در این زمینه تکرار می کنم:
برای بیشتر انسان هایی که در دنیای غرب زندگی می کنند، درست همانند یک نیاز ابتدایی در زندگی روزمره، تماشای تلویزیون اصلی ترین راه ارتباطی آن ها با دنیای جدیدی است که در حال به وجود آمدن است. در همین زمان، موسساتی که در مرکز این روند هستند، از تلویزیون به عنوان وسیله ای برای آموزش بشریت استفاده می کنند، به انسان ها یاد می دهند که به چه چیز فکر کنند، چه احساسی داشته باشند و چگونه در دنیای مدرن زندگی کنند.

      زندگی درون رسانه ها

      اجازه دهید با آماری از سال 1990 شروع کنیم. این آمار با وجود این که بسیار کم مورد بحث قرار گرفته است، از چنان اهمیت شگفتآوری برخوردار است که سعی بر آن دارم که در تمامی مقالاتم در مورد تلویزیون، از این آمار استفاده کنم.
بنا بر اطلاعات اداره بازرگانی آمریکا، در 5/99 درصد از خانههای آمریکایی که برق دارند، دستگاه تلویزیون وجود دارد. از دید الکترونیکی، همه ما در یک زمان، مثل یک ذات واحد به هم متصل شدهایم. یک سیگنال الکتریکی که از یک منبع فرستاده شده است، به طور هم زمان به دست همه افراد یک جامعه میرسد؛ حدود دویست و پنجاه میلیون نفر در سه میلیون مایل مربع. هنگامی که در دهه شصت این نشانهها ظاهر شد، مارشال مک لوهان به آنها به عنوان نشانههایی از دهکده جهانی، خوش آمد گفت؛ ولی نکته سیاسی مهمی از دید وی پنهان مانده بود: «استعداد استبدادی قدرت یک نفر در شکل دادن به مغزهای افراد» که قبل از آن بیسابقه بود. نتایج چنین استعدادی، تنها در داستانهای علمی ـ تخیلی مورد توجه قرار گرفته بود. توسط اشخاصی مانند اورول و هاکسلی. این استعداد سلطهگرایی تنها توسط شرکتهایی زیرکانه مورد تقدیر قرار گرفت که به اندازه کافی قدرتمند بودند که این رسانه را داشته باشند، شرکتهایی بزرگ متعلق به ثروتمندان و سیاست مداران.
بنا بر آمار کمپانی ای. سی. نیلسون، 95 درصد جمعیت آمریکا در طی روز تلویزیون تماشا میکنند. هیچ روزی بدون حضور تلویزیون نمیگذرد. این موضوع، خود بر گرفتاری و تمایل مردم به رسانهها دلالت میکند. نیلسون گزارشمیدهد که در بیشتر خانههای آمریکا، روزانه حدود هشت ساعت تلویزیون روشناست. میانگین افراد بالغ آمریکایی، روزانه حدود پنجساعت، میانگین بچههای بین دو تا پنج سال، روزانه سه ساعت و نیم و میانگین افراد بالای پنجاه و پنج سال، حدود شش ساعت تلویزیون نگاه میکنند.
بگذارید تأملی داشتهباشیم بر موقعیت افراد بالغی که روزانه حدود پنجساعت تلویزیون نگاهمیکنند. این افراد، بیشتر وقت خود را به جای خوابیدن، کار کردن یا مدرسه رفتن صرف تماشای تلویزیون می کنند. اگر افراد به طور متوسط، حدود 5 ساعت در روز تلویزیون تماشا میکنند، پس تقريباً نيمي از جمعيت آمريكا، (روزانه بيش از پنج ساعت تلويزيون نگاه مي‌كنند. در واقع، این آمار یعنی تمام آخرهفتهها و تمام شبها). اگر بگوییم، مهمترین فعالیت آمریکاییها در کنار خوابیدن و کار کردن، تماشای تلویزیون شده است، مبالغه نکردهایم، تلویزیون به راحتی جایگزین فعالیتهای گوناگون نسلهای گذشته شده است، فعالیتهایی مانند روابط اجتماعی، پیشههای فرهنگی و زندگی خانوادگی.
میتوان گفت، جامعه ما در طول تاریخ، اولین جامعهای است که به داخل رسانه منتقل شده است. بیشتر انسانها با روزانه حدود پنج ساعت تلویزیون نگاه کردن، به طور فیزیکی با یک ماشین درگیر هستند و با چیز دیگری در محیطشان ارتباط ندارند، ولی محیطی که تلویزیون میسازد، ثابت نیست بلکه پویاست. وارد ذهن آدمی میشود؛ تصاویری را باقیمیگذارد که فرد هیچگاه فراموش نمیکند. پس تلویزیون محیطی خارجی است که تبدیل به محیطی داخلی و ذهنی میشود.
این شرایط آن چنان عجیب است که شباهت زیادی با توصیفات تخیلی مربوط به آن پیدا میکند. برای مثال، تصور کنید، نیمی از انسانشناسان از کهکشانی دیگر به زمین فرستاده شده و بالای کشورمان در پروازند. احتمالاً این گزارشگران چنین چیزی را به مبدأ گزارش خواهند داد:
«در حال نظاره آمریکاییان هستیم، هر شب روی صندلیهایشان در اتاقهای تاریک مینشینند، بدون آنکه حرکتی کنند یا با هم صحبتی کنند، مگر برای غذا خوردن. بسیاری از آنان در اتاقهای جدا مینشینند و حتی آنان که در جمع و کنار هم نیز نشستهاند، به ندرت با هم صحبت میکنند. تنها به یک نور خیره شدهاند، نوری که در هر ثانیه بارها سوسو میزند (به دلیل جریان برق AC آن). چشمان انسانها ثابت است و همانطور که میدانیم، رابطه مستقیمی بین حرکات چشم و تفکر است. موجهای مغزی آنها را اندازهگیری کردهایم. مغزهایشان در حالت آلفا است، حالتی که در آن، ناآگاه و منفعل و آماده پذیرش هر چیزند. انسانها گیرنده هستند. آن نور که به صورت تصاویر به نظر میرسد، از مبدأهای محدودی فرستاده میشود، مبدأهایی که هزاران مایل دورتر از نقاطی هستند که انسانها امواجشان را دریافت میکنند. آن تصاویر از نقاط یا وقایعی هستند که در بسیاری از مواقع، ارتباطی با زندگی مردم ندارند. وقتی برای یک بار در اذهانشان حک شود، تصاویر برای همیشه دوام پیدا می کنند. ما دريافته‌ايم كه مردم از اين تصاوير براي ارتباط با ساير همنوعانشان استفاده مي‌كنند و همچنین تلویزیون تأثیر بسیار زیادی بر نوع پوشش و رفتار مردم دارد، به گونهای که آنها پس از دیدن تصاویر تلویزیونی، آغاز به لباس پوشیدن و رفتار کردن همانند شخصیتهای درون این تصاویر میکنند. آنها حتی رهبران خود را از میان تصاویر انتخاب میکنند. به طور خلاصه، به نظر میرسد که مردم دچار نوعی آموزش همگانی شدهاند که شباهت زیادی با شست و شوی مغزی دارد.»
اگر این تعریف، تعریفی عادلانه از وضعیت آمریکا باشد، میتواند تعریفی از بسیاری نقاط دیگر جهان نیز باشد. هم اکنون حدود شصت درصد افراد در جهان به تلویزیون دسترسی دارند. در بسیاری از نقاطی که به تازگی به تلویزیون دسترسی پیدا کردهاند، مانند دهات دورافتاده آفریقایی، آمریکای جنوبی، اندونزی، شمال کانادا، جاهایی که حتی راه ارتباطی ندارند، ارتباطات ماهوارهای باعث شدهاست که فرهنگ جوامع خارجی، درآنجا سلطه پیداکند؛ در خانههای علفی، در جلگههای یخزده و بیدرخت، در جزیرههای کوچک گرمسیری، در جنگلهای برزیل و آفریقا، مردم در خانههای سنتیشان که از گل و علف و الوار ساخته شده مینشینند و برنامههایی مثل دالاس، بر لبه شب و بونانزا تماشا میکنند.
بیش از پنجاه درصد برنامههای تلویزیونی که در خارج از کشور به نمایش گذاشته میشود، شامل تکرار نماهنگهای معمول آمریکا است. ارتباطات ماهوارهای که به عنوان برنامههایی کاملاً دموکراتیک معرفی شدهاند، در واقع به عنوان برنامههایی برای ترویج زندگی آمریکایی، ارزشهای آمریکایی، تجارت آمریکایی و روشهای زندگی آمریکایی استفاده میشوند. نتیجه این برنامهها، تک فرهنگی شدن جهان است.

      آزادی بیان برای ثروتمندان

      به این دلیل که همگی ما میتوانیم در خانههایمان تلویزیون داشته باشیم، فکر میکنیم تلویزیون رسانهای دموکراتیک است؛ ولی اگر حتی گیرنده به عنوان رسانهای دموکراتیک باشد، به طور حتم فرستنده دموکراتیک نیست. براساس گزارش ادورتایزینگ ایج، حدود هفتاد و پنج درصد از آگهیهای بازرگانی پخش شده در تلویزیون، توسط صد شرکت از بزرگترین شرکت های کشور پشتیبانی مي‌شود. بسياري از انسان‌ها به اين آمار توجه شاياني نشان نمي‌دهند ولي به اين موضوع توجه کنیم که در حال حاضر در ایالات متحده، بیش از چهل و پنج هزار شرکت وجود دارد اما فقط حدود صد شرکت تصمیم میگیرند که چه چیز از تلویزیون پخش شود و چه چیز نباید پخش شود. این شرکتها مخالفت خود را با تهیه بودجه برای برنامههایی که موافق نظراتشان نیست، آشکارا بیان نمیکنند، بلکه با ظرافتی بسیار بیشتر، بر این گونه امور نظارت میکنند. این شرکتها به گونهای عمل میکنند که هنگامی که تهیهکنندهای قصد ساخت برنامهای را دارد، خواستههایشان را با توجه به احتیاجی که فروش آن برنامه به پشتیبانان صنفی دارد، متعادل میسازد. یک روش فوقالعاده برای سانسور.
با وجود آنکه تعداد محدودی از این شرکتها از هفتاد و پنج درصد آگهیهای بازرگانی پشتیبانی مالی میکنند و به موجب آن بر این رسانه مسلط میشوند، پشتیبانی بیش از نیمی از برنامههای معمولی تلویزیون را نیز بر عهده گرفتهاند.
در دوران ریگان، پشتیبانی فدرال برای برنامههای غیرتجاری از بین رفت و تلويزیون با کمبود برنامه مواجه شد. این امر باعث شد که عوامل دست اندرکار تلویزیون به شرکتها متوسل شوند. همان طور که تأثیر شرکتهای تجاری بر روی برنامههای تلویزیونی بیشتر میشد، حجم آگهیهای بازرگانی پخش شده قبل و بعد از برنامههای تلویزیونی که پشتیبان مالی آنها بودند نیز افزایش مییافت. گاه تلویزیون در وسط برنامهای غیرتجاری، ناگهان این پیام را نشان میداد که این برنامه با امتیاز شرکت اکسکسون برای شما به نمایش گذاشته شده است و سپس علامت تجاری شرکت اکسکسون را میدیدیم که با چند آگهی بازرگانی و شعارهایی همراهی میشود.
دلایل این موضوع که چرا تنها شرکتهای بزرگ در جهان، برنامههای تلویزیوني را پشتيباني مالی میکنند، بسیار واضح است. آنها تنها کسانی هستند که قادرند از پس هزینههای آن برآیند. با توجه به ساختار کنونی شبکههای تلویزیون، سی ثانیه از بهترین تایمها برای تبلیغات، حدود دویست تا سیصد هزار دلار خرج برمیدارد و در طی وقایعی مانند جامهای ورزشی، این قیمت به هفتصد هزار دلار نیز میرسد. تعداد بسیار اندکی از این افراد یا حتی شرکتها، قادر به پرداخت دویست هزار دلار، تنها برای یک پیغام جهانی هستند.
فرض کنید، شما و دوستانتان بخواهید در مورد موضوعی بسیار مهم آگهی بدهید. به عنوان مثال، در مورد بریدن درختان کهنسال جنگل «ردوود» در شمال غربی پاسیفیک. اگر بسیار خوش شانس باشید و ثروتمند، شاید بتوانید آن قدر پول تهیه کنید که پیغامتان را برای یک بار در خطوط هوایی قرار دهید. در همین زمان، شرکتهای بینالمللی که مسئولیت بریدن و الوار کردن درختان جنگلی را دارند، آن قدر توانایی خرید دارند که کل زمان قبل و بعد از آگهی شما و سه بار دیگر در هنگام عصر و پنج بار دیگر فردای آن روز و پس فردا و روز بعدش و همین طور در طول ماه را بخرند. بعضی از این شرکتها، سرمایهای معادل سالانه صد میلیون تا حتی بیش از یک بیلیون دلار برای تبلیغات در اختیار دارند. تلویزیون به طور قطع یک رسانه شخصی و تنها برای استفاده آنها است. باور این مطلب که تلویزیون رسانهای شخصی برای بزرگترین شرکتهاست، برای آمریکاییها بسیار مشکل است. به این دلیل که ما باور داریم، آزادی بیان و عقیده نه تنها حقی قابل انتقال نیست بلکه همه ما به مساوات از آن بهرهبرداری میکنیم. هیچ چیز بیش از این عقیده از حقیقت دور نیست. همان طور که ای.جی. لایبلینگ اظهار میدارد، آزادی مطبوعات تنها برای عدهای قابل دسترسی است که صاحب رسانهای میباشند؛ به همین ترتیب، آزادی بیان نیز تنها برای عده خاصی معنا پیدا میکند، نه برای همه. یعنی تنها برای افرادی که میتوانند آن را در تلویزیونهای بینالمللی خریداری نمایند.
این صد شرکت بزرگ شامل کارخانههای داروسازی، شیمیایی، لوازم آرایشی و بهداشتی، بستهبندی مواد غذایی، اتومبیل یا نفت میباشند و در صنایع مشابه دیگر نیز نقش دارند. ولی شما چه در حال تماشای آگهی مواد دارویی ـ بهداشتی و چه آگهی اتومبیل باشید، پیغامی که به شما میرسد، یکسان است. همه تبلیغات شعار واحدی دارند: «چه این کالا را خریداری کنید، چه آن را، رضایت شما از زندگیتان توسط این کالاها به دست می آید.»
پس ما نافذترین و قدرتمندترین رسانه اجتماعی در طول تاریخ را داریم که به طور کامل توسط افرادی پشتیبانی مالی میشوند که عقایدشان را در مورد اینکه چگونه باید زندگی کنیم، بدون هیچ شرمی بیان میکنند و همین باعث ایجاد آمار شگفتآوری میشود. میانگین افراد آمریکایی که روزانه پنج ساعت تلویزیون نگاه میکنند، سالانه حدود بیست و یک هزار آگهی میبینند. بیست و یک هزار بار تکرار در زندگی، متجاوزانه این پیغام را در ذهن تماشاگر قرار میدهد که «چیزی بخرید، همین الان».

      تکنولوژی ایجاد انفعال

      اقتصاد، تنها دلیل این موضوع که تلویزیون رسانه مناسبی برای کنترل جهان توسط این شرکتها است، نیست. مسئلهای که به همان اندازه اهمیت دارد، کسب تجربههای جدید توسط تلویزیون است و این که چگونه انسانها تحت تأثیر قرار میگیرند. از دیدگاه یک شرکت بازرگانی، این تأثیر بسیار سودآور است.
دانشمندانی که فعالیت امواج مغزی را بررسی میکنند، کشف کردهاند که هر کس بیشتر تلویزیون تماشا کند، مغزش زودتر به حالت آلفا فرو میرود، یک نقش آرام و پیوسته از امواج مغزی که در آن حالت، مغز در منفعلانهترین حالت خود است. اطلاعات به طور مستقیم در مغز افراد قرار داده میشود؛ بدون هیچ گونه مداخلهای از طرف تماشاچی. هنگام تماشای تلویزیون، تصاویر پخش شده، بدون هیچ تفکری توسط مغز دریافت میشود. محققان دانشگاه بینالمللی استرالیا، نام این حالت را «تعلیم در هنگام خواب» گذاشتهاند.
دلایل زیادی برای این موضوع وجود دارد که چرا مغز به حالت یک گیرنده فرو میرود؟ یعنی به حالت آلفا. یکی از این دلایل، کاهش حرکات چشم در حین تماشای تلویزیون است که به علت کوچک بودن صفحه تلویزیون پیش میآید. با نشستن در یک فاصله مناسب، چشم میتواند بدون گشتن به دنبال تصاویر درون صفحه تلویزیون، تمامی تصاویر را دریافت کند. این کمبود جستجو برای تصاویر، ارتباط نرمال بین حرکت چشم و انگیزش تفکرات را که به طور طبیعی سوپاپی برای سلامتی انسانها است، از بین میبرد. قبل از شروع این دوره، وقایع غیرعادی در محیط، توجه را آناً به سوی خود جلب میکرد، همه حواس به سوی آن واقعه متمرکز میشد، این حواس شامل حس بینایی و چشمها نیز میشد. هنگامی که احتیاجی به جستجو برای تصاویر نباشد، قسمت مهمی از انگیزش ذهن غایب است.
دومین دلیل برای فرورفتن مغز به حالت آلفا این است که بدون حرکت چشمها و صفحه تلویزیونی که هر ثانیه شصت بار سوسو میزند، خواب مصنوعی تأثیرگذاری پدید میآید. سوسو زدن صفحه تلویزیون، شباهت زیادی به خیره شدن به شمع متحرک روان شناسان دارد.
فکر میکنم سومین دلیل، مهمترین دلیل نیز باشد. اطلاعات موجود در صفحه تلویزیون (یعنی تصاویر) با سرعتی میآید که توسط تماشاگر قابل کنترل نیست، به صورت موجی از تصاویر. کسی نمیتواند به تک تک تصاویری که از تلویزیون پخش میشود، دقت و درباره آنها تفکر کند. اگر شما در تلاش برای انجام این کار باشید، از موج تصاویر عقب خواهید ماند. پس تنها دو راه حل موجود خواهد بود: تسلیم شدن به موج تصاویر و یا عقب کشیدن از این تجربه. ولی اگر قصد تماشا کردن برنامهای خاص یا فیلم را داشته باشید، باید اجازه ورود این تصاویر با سرعت خودشان را به مغزتان بدهید. پس طبیعت این تجربه، عکسالعمل شما را نسبت به این جریان از بین میبرد.
آیا این مشکل برای سایر رسانهها نیز وجود دارد؟ نه به این اندازه. برای مثال در مورد فیلمها بحث میکنیم. تجربه تماشای یک فیلم، معمولاً با همراهی دوستان صورت میگیرد. همین موضوع میتواند باعث انگیزش ذهن شود. با توجه به این که فیلم در مکانهای عمومی به نمایش گذاشته میشود، حالت خاصی که فضا را در بر میگیرد، حضور مردم، احساسات و تفکرات دیگری نیز این تجربه را همراهی میکند.
تصاویری که در فیلم نشان داده میشوند، نسبت به تصاویر برنامههای تلویزیونی بسیار بیآلایشترند و جزئیات بسیار بیشتری را نیز ارائه می دهند. فیلمها میتوانند نمایشگر تصاویری حاوی جزئیات بسیار، تصاویری بهتر از طبیعت و لطافت باشکوهتری باشند. هرچه تصاویر حاوی جزئیات بیشتری باشند، به نظر تماشاگر جذابتر میرسند. (این فواید مقایسهای فیلم و تلویزیون، تنها زمانی متعادل خواهد شد که در سالهای آینده، تلویزیون با وضوح بیشتری عرضه شود) فیلمها به طور معمول در مقایسه با برنامههای تلویزیون، بر روی صفحههای بسيار بزرگ‌تري نشان داده مي‌شوند كه به طور قابل ملاحظه‌اي، حركت بيشتر چشمان را طلب میکند. هنگامی که فیلم به پایان میرسد، چراغهای سالن روشن می شوند، مردم عکسالعمل نشان میدهند و در آخر، برای ترک سالن از مکانهایشان برمیخیزند؛ این گونه نیست که در صندلیهایشان بنشینند و مورد هجوم موجی جدید از تصاویر قرار بگیرند. عمل ترک سالن و سپس شاید رفتن به یک کافی شاپ و صحبت در مورد فیلم، هنگامی که فواید فیلم مورد بررسی قرار گیرد، باعث میشود، تصاویر از سمت راست مغز بالا آورده شده و مورد تحلیل قرار بگیرد (معمولاً تصاویر و رویاها در سمت راست و پایین مغز قرار میگیرند). تصاویر از حوزه ناآگاه و بی استفاده مغز بیرون آمده، مورد بررسی قرار میگیرند، جایی که بتوان آنها را تا حدودی مورد آزمایش قرار داد.
رادیو رسانهای است که به هیچ وجه از تصاویر استفاده نمیکند. در حقیقت، رادیو همانند کتاب، تخیل را تحریک میکند. موقعیتی مورد توصیف قرار میگیرد و شنونده یا خواننده آن را به صورت پویا تصور میکند. این عمل باعث از بین رفتن حالت آلفا میشود. برعکس، هنگام تماشای تلویزیون، تخیل فرد در یک نوع ایست ذهنی قرار میگیرد.
مطبوعات تاکنون درگیرکنندهترین و مشارکتیترین رسانهها بودهاند. از آنجا که هیچ محدودیت زمانی درباره روزنامهها و کتابها وجود ندارد، میتوانند نسبت به رسانههای تصویری، جزئیات بیشتری را در اختیار خوانندگان قرار دهند. اگر هم اکنون از شما بخواهم مزرعهای سبز و شاداب را تصویر کنید، با جویبار باریکی که از آن میگذرد و ابرهایی که در آسمانش موج میزند، دو سگ سفید بزرگ در چمنزار آن دراز کشیدهاند و عاشقانی که در تپههای اطراف در حال پیادهروی هستند، به طور حتم میتوانید آن تصاویر را با کیفیتی بسیار بالا برای خود مجسم کنید. این تصاویر را در ذهن خودتان میسازید و لازم نیست لزوماً شبیه به تصاویری باشند که من در ذهن خود ساختهام. ولی اگر همین تصاویر در تلویزیون نشان داده شوند، بسیار خوش آب و رنگتر از تصاویری میباشد که در ذهنتان ساختهاید. ضمناً شما در ذهنتان درگیر ساخت تصاویر نیز نخواهید شد بلکه به صورت بی اراده و منفعل، تنها پذیرای این جزئیات خواهید بود.
هیچ رسانهای به اندازه مطبوعات، ظرفیت ارائه اطلاعات با جزئیاتی این چنین را ندارد. با توجه به این موضوع که این رسانه هیچ محدودیت زمانی ندارد، هرآنچه را که برای درک بهتر مطلب برای خواننده لازم است. از یکی دو جمله اضافه گرفته تا اطلاعات بیشتر، در اختیار قرار میدهد ولی مسئله مهم این است که جمعآوری اطلاعات از مطبوعات، یک فعالیت پویا محسوب میشود و ما برای درک بهتر اطلاعات، مغزهایمان را در حالتی آگاه نگاه میداریم.
همچنین در هنگام مطالعه، افراد این شانس را دارند که موضوع را دوباره بخوانند، بر نکات مهم آن تأکید کنند، مطالبی در گوشههای مطلب یادداشت کنند یا قسمتی از صفحه را ببرند، آرام یا سریع مورد بازخوانی قرار دهند. خواننده اکثر جزئیات را مورد کنترل خود قرار میدهد. در صورتی که در تماشای تلویزیون، اطلاعات باید بدون هیچ گونه مقاومتی، درست هنگامی که میرسد، دریافت شوند. در نتیجه، محققان دانشگاه بینالمللی استرالیا، تجربه تماشای تلویزیون را ماندگار توصیف میکنند.
پس اگر بتوانیم نگاه کردن تلویزیون را با تجربه مصرف دارو مقایسه کنیم، به نظر میرسد که بسیاری از خصوصیات مصرف والیومها و آرام بخشها را داشته باشد، ولی این تنها نیمی از داستان است. در واقع اگر تلویزیون همانند یک دارو باشد، آن دارو خواب آور نیست بلکه سرعت بخش است.

##: مولود کعبه

khorshidmaghreb — Fri, 27 Jul 2007 14:29:18 GMT

عاشقان!

مبارکتان!...

45 : قراری که برقرار نشد - 5

khorshidmaghreb — Wed, 04 Apr 2007 21:59:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

      خواندن دعای ندبه تمام شد ولی گفتگو و ندبه گویی ها ماند و هنوز هم ادامه دارد. تا کی، خدا عالم است و بسیار قادر، و تقدیر بدست اوست.

      حمید و ابراهیم بیرون آمدند، با دستانی پر، پر از بیسکویت و شکلات، در ظرفی پیچیده، عیان و نمایان، البته همه داشتند و این دو هم.
نرگس و نسرین هم از طرف درب زنانه بیرون آمدند، و به طرف آن نیمکت سنگی موج د ار، روبروی درب ورودی مسجد، که کنار حوض بود، راه افتادند.
نیمکت سرد بود، حمید و ابراهیم، خودشان را جمع کرده بودند، پاشنه پاهایشان را روی زمین می چرخاندند. سرهایشان پایین و دستهایشان در جیبهایشان بود. پاکتهای شیرینی را هم که در کیسه های مشمایی بود، بینشان، روی نیمکت گذاشته بودند.
اول نرگس سلام کرد، بعد نسرین، ابراهیم جواب داد، اما حمید مات و مبهوت آن دو را نگاه میکرد، گاهی آن دو را نگاه میکرد و گاهی ابراهیم را، نمی دانست چه بکند، چه بگوید و به که بگوید، نسرین هم انگار ترسیده بود، عین بچه ای که به مادرش بچسبد ، به نرگس چسبیده بود و با یک نگاه معصومانه ای حمید را نگاه میکرد، هیچکس حرف نمی زد، حتی نرگس.
حمید بلند شد و بطرف پشت این سه راه افتاد و بعد از چند قدم، به طرف چپ، طرف غرفه کتابفروشی مسجد رفت. گیج بود، باور نمی کرد و چنین انتظاری نداشت، حین راه رفتن با خودش حرف می زد، با خودش، عصبانی بود، از دست ابراهیم، بیشتر از دست نرگس، البته از دست نسرین هم. قولی را که به نرگس دیشب داده بود، تازه میفهمید و به یقین می رسید، کتابفروشی را دور زد و از پشت آن و از روبروی ابراهیم و نرگس و نسرین، چند متر دورتر، به طرف درب مسجد رفت و وارد مسجد شد. هنگام ورود، از پشت، ابراهیم او را دیده بود.

      ابراهیم سکوت جمع سه نفره را شکست و گفت: « خانما، حمید رفت داخل مسجد! »

      بغض نسرین ترکید، با گریه گفت: « بخدا، ناراحتیشو نمیتونم ببینم، چی بکنم، چه جوری توجوشو به خودم جلب کنم، خیلی سخته، اینقدر حیاء، اخه من چی بکنم! ... »

      نرگس بلافاصله گفت: « صبر کن، بخدا توکل کن، تحمل داشته باش، کار بزرگیه، احتیاج به فکر کردن داره، زود اومدی، زودم میخوای بری، صبور باش، حمید دل مهربونی داره، دنیای صفا و صمیمیته، اونو به حال خودش بذار، ایشالله نتیجه میگیری، اینقدم آبغوره نگیر، اشکاتو برا اینکار تلف نکن، اشکت ارزش داره، قدر اشکتو بدون، نذار برا دنیا بریزه، اشکو خلق کردن برا امام حسین ( ع )، راستی اینو چرا بتو میگم، ولی اگه خواستی میفهمی!، ... »

      نسرین در جواب نرگس گفت: « نرگس خانم، چرا گریه نکنم، گریه برام خوبه، الان یه جوریم، تمام شوق وجود منو گرفته، در عین حال میترسم، از اینکه قبول نکنه، محلم نزاره، بخدا خیلی دوسش دارم، میدونی، الان، بیشتر از شش ماهه، این خواسته رو تو دلم نگه داشتم تا پریروز، که دل به دریا زدم، و اونجوری ، همه چی رو گفتم، اما مث اینکه اشتباه کردم، بد وقتی، بد جایی مطرح کردم، ولی چاره ای نداشتم، اون لحظه عقل از سرم پریده بود، اخه نمیدونی! ... من روز بروز بیشتر به ایشون علاقه مند میشم، هر چی رو از یه همسر باید بخوام در ایشون سراغ دارم، خیلی فکر کردم، ذره ای شک ندارم و از این لحاظ به خودم، اطمینان دارم، من از چیزهایی که خیلی بهش اهمیت میدم درسه، از بچگی تا یک سال پیش، من تو درس خوندن، امتحان دادنم، اصلن رقیب نداشتم، کسی به گرد من نمیرسید، دیگه خیلی مغرور شده بودم، تا اینکه اومدم دانشگاه، آقا حمید غرورمو شکست، تنها کسی بود که این کارو کرد، اما اصلن بچگی و بد اخلاقی نکرد، خیلی محترمانه، بخودش نمیآورد که از من سرتره، احساس میکردم نه ناراحت میشه و نه خوشحال، برام عجیب بود، ، اخه من تو رقابتهام خیلی بد اخلاقی میکردم، اگه میدونستم که کسی ، توانایی رسیدن به منو داره، به هر طریقی دوست داشتم شکستش بدم، نذارم به من برسه، اما پیش آقا حمید نتونستم، نه نتونستم، بلکه تسلیم شدم، احساس کردم خیلی عقبم، و اون ازم خیلی جلویه، تو بحثای کلاس غوغا میکنه، اصلن درسها رو یه جور دیگه میفهمه، استادید، خیلی تعریفشو میکنند، تو بحث اینقدر آرامه، اینقدر مودبه، ...، نمیدونم ، فقط اینو میدونم که از سنش خیلی بزرگتره، نرگس خانم، آقا ابراهیم، کمکم کنید، شما رو به این مکان مقدس، شما رو به صاحب امروز، منکنه اینجا رو و صاحب اینجا رو نمیشناسم، اما میدونم که شماها به این مکان خیلی علاقمندید، دستمو بگیرید ... »

      نرگس خطاب به ابراهیم گفت: « برو ببین حمید در چه حاله، چه میکنه، ببین میتونی راضیش کنی، بیاری بیرون!... »

      ابراهیم وارد مسجد شد، حمید را دید، خواب بود!، انگار نه انگار چه رخ داده، در آرامش تمام در قرار خودش بود، در یک گوشه ای، سمت راست محراب، بالا، دوزانوی خودش را بغل گرفته بود و سرش را کج کرده به دیوار تکیه داده بود. ابراهیم بیدارش کرد، وقتی حمید بخود آمد، دست ابراهیم را گرفت و بلند شد. دو نفری از مسجد خارج شدند.
این عادت دیرینه حمید بود، همیشه در ناملایمات زندگی و شوکهایی که به وی وارد میشد، گونه ای ناخواسته به خواب میرفت و بدین طریق قرار میگرفت و تن و خیالش را به خواب می برد، جانش را به پرواز می داد و نا آرامیش را با خوابش آرامش می داد، هرچند وابستگانش را خوش نمی آمد ولی حمید این گونه بود.
به طرف نرگش و نسرین رفتند. حمید سلام کرد و نرگس جواب داد. ساک مسافرتش را جابجا کرد و پشت به مسجد و روبروی نرگس، روی ساکش، روی زمین نشست، ابراهیم سمت راستش بود و نسرین طرف دیگرش و نرگس هم وسط آن دو روی نیمکت سنگی نشسته بودند.
نسرین سرش پایین بود، ابراهیم لبخند می زد، نرگس هم میخکوب حمید بود، بحدی که حمید شرمش گرفت و سر به زیر شد، اکنون خواسته و خواهان هر دو سرشان پایین بود. نرگس نگاهی به آن دو انداخت و در گوش همسرش چیزی گفت، چه گفت، معلوم نبود ولی اثرش خنده زن و شوهر بود، که خیلی معلوم بود.

      نرگس به حمید گفت: « تو حالا چرا اینجا نشستی؟، روی زمین، وسط ما!؟ »

      حمید گفت: « ها!، اینجا نشستم، وسط شما، تا ببینم و بفهمم، این چه کاری بود شماها با من کردید، شما نرگس خانم، شما چرا، من شما را اهل خودم دونستم، با شما درد دل کردم، بلکه دردمندم باشید و کمکم کنید، اینطوری، با این وضع، این خانمو کشید آوردید اینجا، که چه، نکنه من سوژه شما شدم برای واقعیتی که باهاش مشکل داشتید، میخواستید بسنجید که عمل فرضیتون تو واقعیت چه میشه، این طور بود، من مضحکه شما هستم، دختر مردمو، یه نامحرمو، کشید آوردید اینجا که چه، ...، شما چرا نسرین خانم، شما مث اینکه میخواید روز بروز به اشتباهاتتون اضافه کنید، ...، شما چرا آقا ابراهیم، مثلا حقوق میخونید و اینطوری حقمو ادا کردید، نمی دونم این آشو کودومتون پختید، بکشید ببینم، بکشید ببینم چه مزه ای داره، شماها قصدتون چیه، از همتون دلگیرم، نرگس خانم از شما بیشتر، چون بزرگتر مائید و عاقلتر ... »

      وقتی صدای حمید قطع شد، نسرین گفت: « من!، من!، ... »
گریه امانش نداد، چیزی نگفت، فقط گریه کرد، گریه او و بعد از مدتی همراهی حمید. عین مادر مرده ها، هر دو گریه می کردند، انگار دنیای غم در دل هر دو بود و گریه هاشان قطع نمیشد.

      نرگس، بشاش شد، چهره اش افروخته و خوش نما گردید، با تبسمی بی نهایت قشنگ و شاید اشک آلود، رو به نسرین کرد و گفت:: « عزیزم، بردی، تو برنده شدی، آرام باش، آرام!، من حمیدو میشناسم، گریه حمید یعنی رضایت، حمید اینجوریه، همیشه نهایت مهرشو با گریه نشون میده، این گریه اش یعنی بله!، البته با اجازه بزرگترها!، آقا ابراهیم!، یه تیکه ای بیا، همه چیزو بگو، حرف همه رو، حرف منو، خودتو، این دو تا رو، این تازه آشناها رو، من عشقو تو چشمای این دو تا میبینم، الهی شکر، خدایا شکرت که از شرمندگی در اومدم، خدایا خیر از تو و خواستن ازما، خدایا عاقبت بخیرشون کن، ابراهیم بیا، بیا دیگه!... »

      ابراهیم، چنین پر سوز و جانانه به سرودن آمد، حزین و بسیار خوش و دردآور، فراوان شیرین و آن صدای مبارک و خدا دادی:

« ...

      به مــژگــان ســـیه کــردی هــــزاران رخنــه در دیــنم
        ( ... ای دوست ... ای دوست )
      بیــا کــز چشــــم بیــمــارت هــــزاران درد بــر چــینم
        ( جون جونم ... بلات بجونوم ... نامهربونوم )

        ( الا ای همنشین دل ... )
      الا ای همــــنشــــین دل کــه یــارانــت برفــت از یــاد
        ( مرا روزی مباد آن دل ... )
      مرا روزی مبــــاد آن دل کــــه بــی یــــاد تو بنشــینم
        ( ... ای ... ای ... ای دل ... )

      جهان کین است و بی بنیاد از این فرهاد کشتن یاد
        ( ... فریاد ... فریاد )
      که کرد افســون و نیرنگــش ملــول از جــان شیرینم

      اگر بر جــای مــن غیری گزیند دوســت حاکم اوست
        ( ... اگر بر جای من غیری گزیند دوست حاکم اوست ... حاکم اوست )
      حرامم بــاد اگر مــن جــان به جــای دوســت بگزینم
        ( ای ... دوست ... دوست )

... »

      ابراهیم با این خواندنش غوغا کرد، رهگزران بی خبر از اوضاع، قدم از پای می گرفتند، غرق تماشای نوای ابراهیم بودند، غمخانه ای شده بود. مردم بی خبر بودند ولی ابراهیم هم قصد دیگری داشت، خبر دیگری، برای جان امامش میسرود، او قصدش امامش بود، هر چند برای جمع خصوصی دو پهلو بود ولی قصد اصلیش گرفت، چون یاد و صدای امام به یادها افتاد، این جمع که غرق شادی گریه بودند، غرق سوز و فراق، فراق یوسف فاطمه، فراق جان عالم، فراق دوست، دوست واقعی، سر سلسله خوبیها، و آخر نیکیها. اینجا بود، مکان امن و امان، مکان امام و جمع منتظران و فرازگوییهایشان:

      نرگس از ابراهیم خواسته بود، اما خودش بیش تر، شیدا بود و وجد شوهرش را به زبان خودش ترجمه می کرد و با گل نرگسش! شوری شعور آفرين داشت، به نجوا و التماس و دعا چنین می گفت:

« ...

      هر چه گل است ، به سمت آمدن تو، نثار باد!
      هر چه شکفتن است از سوی دست های تو، پایدار باد!
      هر چه گفتن است از نام و یاد تو، پیوسته افزون و پربار باد!
      ای دلدار! ای محبوب عاشق این دیار! ای برترین یار! از آن زمان که مردمان، قابلیت تنفس و زندگی در حضور تو را از دست دادند، بر جان هر فرزانه ای آتشی در افتاد که همه وجودش را خاکستر کرد!
      همچنان که امروزه روز، نیز، پروانه های دلسوخته عشق تو، گرداگرد شمع یاد و نام تو می چرخند و بر زبان همه عاشقان نام تو می درخشد.
      ای مولا! ای کاش، پیشینیان می دانستند که در حضور تو چگونه باید باشند، تا ما را به غیبت رویت مبتلا نکنند! و ای کاش بتوانیم عوامل بازدارنده ظهور تو را باز شناسیم و با زدودن آن ها، دست به کاری بیازیم که خداوند دانا، به ما لیاقت دیدارت را ای مولا، عنایت فرماید.
      ای گل پنهان! عطر ورنگ و طراوت و والایی تو، همچنان از پس پرده ما را می نوازد و خشنود می سازد و ما ضمن تلاش برای جستجو و دستیابی به صلابت و صلاحیتت که به منظور بهره وری از حضورت لازم است، پیوسته دستی بر آسمان می گشاییم و از پروردگارمان می خواهیم که وجود مقدس تو را در کمال سلامت و استواری ، برای پراکندن رایحه والای ولایت، در این دیار آفتاب خیز، پایدار فرماید و دل ها و دیده های ما، هر چه زودتر به شرف دیدار دلدار نایل آید و شفا یابد!

... »

      ادامه دارد ...

##: « قراری که برقرار نشد » ... تکراری و ...

khorshidmaghreb — Sun, 01 Apr 2007 20:19:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

« بقیه الله خیر لکم ان کنتم مومنین »

* * *

آنچه در زیر آمده و ادامه خواهد داشت، داستان برهه ای از زندگی چند بنده خداست که دوست می داشتند بندگان خوبی باشند و در راه اطاعت از خالقشان روزگاران نیکوئی بگذرانند و به سر انجامی نیکوتر برسند. از زمان این داستان 15 سال گذشته است. تمام گفته ها و نوشته های پیش روی خوانندگان عزیز، واقعیت دارد. برای همراهی بیشتر و احساس نزدیکتر شما دوستان، رخ دادها و بحثهای سیاسی به مسائل روز تغییر کرده و جایگزین شده است، بقیه ناگفته هائی است که رخ داده و تلخی و شیرینی هائیست که به ذائقه بندگان خدا رسیده است . بجهت پاره ای از مسائل شخصی و حفظ حرمتها؛ نامها، اسامی اماکن و شهرها واقعیت ندارد و خیالی نامگذاری شده اند. با اجازه شخصیت اصلی و راوی داستان، مسائل سیاسی روز در لابلای گفته ها گنجانده شده است و بنوعی صحنه سازی گفتاری و نوشتاری از طرف نویسنده گردیده است و همچنین پاره ای مسائل عقیدتی و فکری که از اهمیت بیشتری برخوردار است نیز، اضافه شده است. این داستان فقط داستان صرف و گفتن خاطرات نیست بلکه در آن به نوعی دست کاری شده و صحنه ها بازسازی شده اند و از روایت آن قصدهائی در کار است که هم شخصیت داستان و هم اینجانب بدان تمایل داشته و دارد. قسمت ها و پستهای این داستان برای اولین بار و در همان روز پست، نوشته خواهد شد و قسمت به قسمت ارائه خواهد گردید و اگر عمری باشد و توانی بخصوص برای شخصیت اصلی داستان، انشاء الله مرور خواهد شد و تمام منظور و خواست ها و قصدها به نظر بازدید کنندگان خواهد آمد. از خوانندگان گرامی انتظار دارد که مسائل فکری و سیاسی مطرح شده را جدی گرفته و به نقد بکشند، بخصوص مسائل فکری را و نوعی در نوشته های بعدی، کمک باشند و در پر بار نمودن مطالب دستی به دستهایمان برسانند. در واقع این داستان با چنین روایت هائی میخواهد با شما گفتگو کند و از نظرات و ایرادات شما استفاده نماید و مسائلی را به کرسی بنشاند که بنظرش می رسد و نیکش می داند و بیاری خدا و دستان مهربان شما دوستان عزیزان چنین خواهد شد.
صدرالدین شریف

44 : صحبتهای دوستانه

khorshidmaghreb — Sun, 18 Feb 2007 15:59:18 GMT

      دوستان!

      سلام و عرض تحیت و احترام! حالتان چطور است؟ سلامت هستید؟ انشاءالله که اینطور است، جملگی موفق و موید، و منصور الطاف الهی واقع گردید. روز و شبهایتان به خیر و تماما به خوشی باد.

      این پست را چند کلامی به گفتگو و صحبتهای دوستانه می نشینیم.

      اینجا ایران است، بندر انزلی، شمال ایران، استان گیلان، سرسبز و خوش نواز و فراوان بارانی و فضای نم گرفته، دریا و ساحل شنی نرم و دل انگیز، ماهی و مرغان دریایی، امواج سر بسر رسیده و کف کرده با نمای سفید و آبی، آبی مثل آبی آسمان و سفید مثل سفیدی دل سپید بختان و روی سپیدان، نرده های چوبی با سیم های خار دار، گوشماهی های سفید و خال خالی، سکوهای در آب فرورفته و کج و معوج، دخترکانی با پیراهن های گلی گلی و موهای صاف و کشیده و شانه بسر، پسرکان بازی گوش و خندان و حریص و خیالی و پر طمطراق، اتومبیل های بصف کشیده و رنگارنگ و آدم های جورواجو و اهل حال و بعضی اهل قیل و قال، ظاهر را که می بینی همه خندان و خوشحالند اما وقتی دقیق میشوی ظواهری است و از بواطن خبری نداری و نمی دانی که در پشت این نقابها و طوری حجابها چه می گذرد و ...

      اینجا محل بچگی حمید است، آنروزهایی که هنوز مدرسه نرفته بود اما می دانست که نان را بابا می دهد ولی آب را! نه! نه هنوز! چون بخیالش، میشد آب را از شیرهای نصب شده کنار خیابان خورد و یا بخانه آورد و بابتش پولی هم نداد! و نیز می دانست که « دارا انار دارد »، البته می دانست که « دارا » انار دارد! وگرنه در محل کودکی حمید، کسی اسم فرزندش را دارا نمی گذاشت، حمید هم با چنین اسمی آشنا نبود و نیز نمی دانست « سارا » یعنی چه؟ مثل امروز که نبود، عروسکان « دارا » و « سارا » با قیمتهای آنچنانی، چشمان معصوم کودکانمان را آزار دهند و بسیار البته با اسامی ایی، مثلا ایرانی، مانند « دارا » و « سارا » آشنا شوند، حمید از امروز در آن روزها چیزی نمی دانست اما خاطرات دیروز را، امروز خوب بخاطر می آورد و برای دوستش « کریم» تعریف می کرد:

« ... بچه که بودم، همینجا، آن پایینتر، محله ای بود باسم کلور، رودخانه ای داشت، همین رودخانه که الان از محله شنبه بازار می گذرد، تابستانها هر روز در رودخانه شنا می کردیم، به یاد دارم یک روز، قایقی پر از هندوانه، از کنارمان گذشت، یکی از هندونه ها افتاد توی آب، ما داد زدیم که آهای! آقا! هندوانه افتاد، هندوانه افتاد!، قایقران گفت، مال شما، بخورید نوش جانتان، ما بچه ها حمله ور شدیم، هندوانه را از آب گرفتیم، دستجمعی خوردیم، چه کیفی داشت! ... »

حميد مکثی کرد و ادامه داد:

« ... یک روز، از پدرم پول گرفته بودم تا یک لکوموتیو اسباب بازی بخرم، در بازار قبلا در مغازه ای دیده بودم، پول دستم بود، بچه های غریبه دیدند به من حمله ور شدند، تمام پولهایم را گرفتند و تا می توانستند کتکم زدند، داد و فریادم باعث شد مردم دور و اطرافم جمع شوند، ماجرا را تعریف کردم، بچه ها را گرفتند پولهایم را پس آوردند، یکی از آن آقایان گفت، بچه! پولت را بر می داری، یک راست به خانه ات می روی، دیگر هم اینجا پیدایت نمی شود وگرنه گوشت را می گیرم و با میخ به دیوار می کوبم! من باور کردم ترسیدم، فکر کردم حتما اینکار را می کند، همانطور که آن آقا می گفت به طرف خانه ام روانه شدم ، چند روز بیرون نیامدم، به پدر و مادرم هم چیزی نگفتم، دیگر هیچ وقت! اسباب بازی نخریدم، آن قطار بازی باطری می خورد، خیلی جالب بود، چراغ هم داشت با نور قرمز! بوق هم می زد، با مصرف روغن دود هم می کرد، قشنگیش هنوز در دلم مانده است، شاید یک روزی خریدم، البته نه برای خودم! ... »

کریم گفت:

« ... آدمی از بدو تاثیر مادی، تولد تا کودکی، نوجوانی، جوانی، میانسالی و ... طوری، تحت تاثیر عوامل ارثی، محیط خانواده و نیز محیط بیرون، خمیر مایه خود، نحوی اجداد خود و موارد دیگر، شکل می گیرد و در حال ساخته شدن است. هر کسی در هر سطحی، طوری خود منحصر بفردش را داراست، با این دارایی، زندگانی می کند. در مراوده، گفتگو، هم نشینی با همنوعان خود، با خلق و خویهای مختلفی مواجعهیم، بعضی برای ما خوش آیند و جالبند، بعضی نیز ناخوش آیند و طوری آزار دهنده جلوه می نمایند، مورد اخیر، گاهی برایمان قابل تحمل و شنیدنی است، گاهی به تحمل نمی آید و توان شنیدن و دیدنش نیست. مثل همین موردی که گفتید، مردم آزاری، ... کارهایی از این قبیل! ... »

43 : زیارت عاشورا

khorshidmaghreb — Wed, 24 Jan 2007 14:59:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

« بقیه الله خیر لکم ان کنتم مومنین »

« السلام علیک یا ابا عبدالله الحسین »

      دوستان!
      سلام و عرض تحیت و احترام! حالتان چطور است؟ سلامت هستید؟ انشاءالله که اینطور است، جملگی موفق و موید، و منصور الطاف الهی واقع گردید. روز و شبهایتان به خیر و تماما در این ایام به مهر انگیزی « حسین بن علی! ... »، مهر افزون باد.

      قال رسول الله ( صلی الله علیه و آله و سلم ):
           خدا کسی را که حسین را دوست بدارد دوست می دارد.

      زیارت عاشورا را در منابع و مآخذ معتبر نظیر مصباح متهجد، مصباح الزائر، کامل الزیارات و ... با سند های گوناگون، روایت شده است. حتی محدث نوری، آن را حدیث قدسی دانسته و در تایید مدعای خویش به حدیثی از امام صادق علیه السلام استناد نموده است. خلاصه ای از حدیث مورد استناد محدث نوری، چنین است:
« ...
      به این زیارت و دعا پایبند باش و آن را قرائت نموده، حسین علیه السلام را با آن زیارت کن که من برای هر کس که از دور و نزدیک این زیارت و دعا را بجای آورده، نزد خدای متعال ضامنم که زیارت او قبول شود، سعیش مشکور باشد و درود و سلامش بدون حجاب و مانعی واصل گردد و خدای متعال حاجتهایش را بهر اندازه که باشد برآورد و او را محروم و نامید نسازد.
ای صفوان! من این زیارت شریف را با همین ضمانت از پدرم گرفته ام، و پدرم از پدرش علی بن الحسین علیه السلام با همین ضمانت، امام حسین علیه السلام از برادرش امام حسن علیه السلام با همین ضمانت، امام حسن علیه السلام از پدرش امیرالمومنین علیه السلام با همین ضمانت، امیرالمومنین علیه السلام از رسول اکرم ( ص ) با همین ضمانت، رسول اکرم ( ص ) از جبرئیل علیه السلام با همین ضمانت و جبرئیل علیه السلام از خداوند عز و جل با همین ضمانت گرفته اند.
... »

      سیف پسر عمیره در پایان نقل خویش از قول صفوان گفت، که امام صادق علیه السلام به من فرمود:
« ...
      ای صفوان! هر گاه حاجتی پیدا کردی، هر کجا بودی این زیارت و دعا را بجای آور و حاجت خود را از خدای متعال مسئلت کن که توسط خداوند، برآورده خواهد شد. البته خدای متعال به لطف و منتش با پیامبر خویش، وعده خلافی نمی کند، شکر و سپاس، مخصوص ذات او است.
... »

بحارالانوار، علامه مجلسی، کتاب المزار، ج 101، ط جدید، ص 296، ج 3، بنقل از کتاب مصباح المتهجد، شیخ طوسی، صص 542 تا 546.

انگور زار مست شراب و مـن خودت       خــــون تمـــــــــام ریختنــــــــــم گردن خودت
در ماه تشنه ها سفر وزن و واژه ام       تــــکرار میشوم فقط از خوانـــــــــــدن خودت
بر روی نام ماه شب و ... واژه بهـــار       یا حرمت آل سحر ... شده ام روشن خودت
گفتم دلم گرفته صدایـم نمی کنی؟       گفتــی بگیـــــر دســت مـــن و دامـن خودت
جایی نرفته ام صدرا ... وضو بگیــــر       امشــب بیـــا بــه دیــدن مــن در تــن خودت

والسلام.
کرمانشاه ... حافظیه ... 04/11/85

اللهم عجل لولیک الفرج و العافیه و النصر

42 : عید ولایت

khorshidmaghreb — Sun, 07 Jan 2007 09:04:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

« بقیه الله خیر لکم ان کنتم مومنین »

      سلام دوستان
      حالتان چطور است؟ چه می کنید؟ حتما عید گرفته اید و به عظمت چنین روزی خوشید و در خرسندی؟ انشاءالله که چنین است. روزگارانی به خیر و خوشی، به چنین روزهایی و تماما به سلامتی، عمر بگذرانید و انشاءالله عاقبت به خیر باشید.

      به مانند قبل، ابتدا بر خود وظیفه می دانم از دوستان و عزیزانی چون: « پرنده عشق »، « رضا »، « پونه »، « مهتاب »، « سید »، « ریحانه » و « سلیم » تشکر کرده باشم و برایشان بهروزی آرزو کنم و بگویم: ممنونتان، دشتم را به قدمتان سبز دیده ام و بر چشم گذاشته ام.

      عید غدیرخم، روز ولادت « ولایت » است و فراوان بهروز و خوش روز! برای مسلمانان بخصوص برای شیعیان! فراوان ارزشمند و حیاتی و تمام گونه سرنوشت ساز است و چنان مبارک روز! ...

      در آن روز رحمت « خداوند »ی شامل انسانیت شد و بر تمامی اولاد آدم ( ع ) منت نهاده گردید و آخرین و کاملترین دین خود را به اراده ای خویش محکم نموده ساخت و نصبی! به دست مبارک منصوبی ( ص ) که از طرفش بود، به عالم و عالمیان عرضه فرمود. این روز مبارک خوانده شد و مبارکمان خواست به خوانده شدنش و چنین! دست رحمتش عالمگیر گردید و روز موعود که اکنون های ماست، منصور شد که انشاءالله نصرتش را به همین روزهای نزدیک! خواهیم دید.

      در آن روز خورشید ولایت طلوع کرد، خورشیدی که غروب ندارد و نور افشانیش تا ختم عالم به خواست عالم ساز ادامه دارد و کماکان انسانیت از این عطیه سود و فیض خواهد برد. دست محمدی مسرورانه دست علوی را به عرش و فرش معرفی کرد و چنان غوغایی بپا ساخت که بعضی ها که همیشه عزیز بودند، عزتمندانه به خود تبریک گفتند، به شادی رفتند و به خوشی از خویشان آمدند؛ بعضی ها که غریب بودند انگار آسمان بر سرشان خراب شد، به عزا نشستند، به زخم رفتند و به خصم آمدند.

      در آن روز دردانه محمدی که تمام عصمت و پاکی بود و کوثرش نامیده اند، چنان خوشحال شد که همین سرور به زندگیش واداشت و چنین پاکانی به عالم و آدم نمایاند، و نیز وصی محمد ( ع ) که خود کسی بود و بسیار خوشتر کسی، با لبیکش! عزت خاتم الرسل را در فرداها به عین و دین نشان داد و هم اکنون این عزت اوست که هیبتمان داده و چنین خوشمان ساخته است. الهی شکر، بیشتر از این خوشمان باد!

      در آن روز سایه های غم محو شد و لاله های سرخ روئیدن گرفت. خویشی و دوستی همان روز بسته شد و خصم و خشمانی نیز همان روز که ولدان چموش بودند، ولادت یافتند که قدم های نحسشان را هم اکنون نیز در جای جای تنمان می بینیم. رقص کسانی که خوش بودند، نمایان بود و غم کسانی نیز که یارایی شیطان را به خود خواسته بودند نمایانتر، اما گونه ای بی زبانتر و طوری ساکت و آرامتر.

      در آن روز علی ( ع ) که حیدری ائی کرار و خیبری ائی فرار بود، نام ولی گرفت و برای همیشه امیر مومنان شد و سقایی کوثر را به ید با کفایش، رضایت داد و چنین! چه سینه هایی را از سوز و عطش نجات داد، چه پاک و پاکزادگانی را بر کرسی امامت نشاند و چه بزرگوارانی را بر عرصه آورد و الگو ساخت. معصومانی چون: حسن، حسین، علی، محمد، جعفر، موسی، علی، محمد، علی، حسن و نیز محمد که یوسف فاطمه است و پسر « نرگس »، همانی که خاتم الاوصیاءاش می خوانند.

      در آن روز و نیز تا امروز شادی آمد و شادگان نمایان شد و افکاری از بلاتکلیفی بدرآمد، در باران رحمت الهی، چتری نیز بر سرها افراشته شد، چتر ولایت و نیز نیابت و نایبی چه از نوع خاصش و چه از نوع عام، نظرهای شریفی مشخص گردید و زندگانی پیدا شدند که به واقع، مفهوم زندگی را به نیکی و عمق می فهمند. و اکنون نیز می بینیم که برای فهمشان چه جانفشانی هایی که نمی کنند. مرامشان پایدار و عمرشان به عزت و خیر، دراز باد!

      دوستان! این عید سعید و فرخنده را پیشاپیش تبریک و شاد باشتان می گویم. به شادی بزیید و به خیر همیشگی مانوس مانید.

      والسلام.

      صومعه سرا... گوهرباران... 17/10/85

اللهم عجل لولیک الفرج و العافیه و النصر

41 : سلامی و باز هم کلامی

khorshidmaghreb — Fri, 29 Dec 2006 00:29:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

« بقیه الله خیر لکم ان کنتم مومنین »

      سلام دوستان
      حالتان چطور است؟ چه می کنید؟ حتما کوی مرادتان را می پویید؟ انشاءالله که چنین باشد. روزگارانی به خیر و خوشی و تماما به سلامتی، عمر بگذرانید و عاقبتتان به خیر باشد.

      ابتدا بر خود وظیفه می دانم از دوستان و عزیزانی چون: « دل تنگ »، « مهتاب »، « مطهره »، « ریحانه »، « حبیب الله ذکی » و « پونه » تشکر کرده باشم و برایشان بهروزی آرزو کنم و قدمشان را بر چشم گذارم.

      و اما فرصتی پیش آمد و سرزمین خراسان را مدتی بیش از یک ماه، میهمان شدم و در جوار ثامن الحجج حضرت علی ابن موسی الرضا ( ع )، سایه اش بر فرازم بود. جایتان خالی، چقدر خوش گذشت، البته به باورتان بیاید که تمام دوستانم را در آن کوی دوست، بیاد آوردم و زیارتی را مخصوص به نیابت از همه و به دعایی چنین:

      « ... آقا! اینان عزیزان منند و از جنابتان التماس دعا دارند، خواسته هایشان را بنظر مبارک آور و رازهایشان بشنو، ای کریم و بنده صالح و خالص خدا! ... »

به جای آوردم و در آن زمان این اسامی یادم بود، بشرح زیر :

      « ... آخرین منجی، از مسجد چی باقی مانده، اسطوره های ملی ایران زمین، چهار عزیز در اسارت، حضور یک، صدای سخن عشق، صفحات انتظار در فراق گل نرگس، ماه گرفته، ماوای انتظار، منتظر تنها، منتظران یوسف فاطمه، هم نامی دیگر، همسفر مهتاب، ولگرد ستاره ها، یک دوست، ارمیا، محبان اهل قلم، لب گزه، همفکری، مهاجر، سیده و یه چشم به راه، فاطمه، صدر، امین، رهرو، سفیر، ونداد، چشم انتظار یار، روح الله، سراب عشق، پای میز اندیشه، دو تا دونه آدم، آتشفشان دل، قافله نور، عروج یک فرشته (مادر)، و ...، و دوستانی که وب ندارند و اهل سلام و صلواتند، ... »

این تمام وسعم بود که به جای آوردم و ذره ای شاید، از تمام محبتهایتان را پاسخ دادم، انشاءالله خداوند از من و شماها قبول فرماید.

      بهنگام عبور از پایتختتان ( ببخشید! تهران را می گویم و نیز ببخشید! انگار، همه مخاطبانمان پایتخت نشینند! که البته نیستند، بعضی ها تخت نشینند که خوششان باشد. ) از میدان امام حسین تا سه راه افسریه، با راننده میانسالی مسافر شدم، فهمید که عازم مشهد هستم، به حضرتش خیلی سلام و صلوات فرستاد و خوشی را به حالم فراوان خواست و با حالتی محزون و شاید گریان که متوجه نشدم، گفت:

      « آره، من تصادف کرده بودم، حالم خیلی وخیم بود، ماه ها در بیمارستان خوابیدم تا کم کم سلامتیم رو بدست آوردم، در این مدت بجز مادر و خواهرم! کسی حالم را جویا نشد، این دو برام خیلی زحمت کشیدند، خیلی به من رسیدگی کردند، خواهرم نذر کرده بود، وقتی از تخت بیمارستان پایین بیام، منو ببره پابوس امام رضا، اینطور هم شد، عصا بدست به زیارت آقام رفتیم، یه روزی، تو صحن حرم، همراهانمو گم کردم، خیلی شلوغ بود، به حدی که، عصا از دسم افتاد و هر چه گشتم، عصامو پیدا نکردم، بعد از مدتها گشتن، تازه متوجه شدم که بدون عصا خوب راه میرم، با خودم گفتم، عصارو میخوام چه بکنم، عصارو وللش، منکه خوب راه میرم، ... ، آره با عصا رفتم زیارت آقا، بی عصا برگشتم، قربونش برم الهی، الان ببین، سورموره گندم، انگار نه انگار که من تصادف کردم، اونم تصادف آنچنانی، تو هم رفتی اونجا، دنبال عصام نباشی ها، دیگه نمیخوامش، من لطف آقامو میخواهم که به من داد! بازم میده، الهی قربونش برم! ... »

سه راه پیاده شدم، بعد از روبوسی، کرایه اش را دادم ، به حرفهایش فکر میکردم، چقدر ساده و قشنگ می گفت، چقدر بی آلایش، به حرفهایش شک نکردم، چون سر بسته گفت و همه چیز را هم گفت، وقتی سخن می گفت، به من نگاه نمی کرد، چشمهایش به جلو بود و به جاده، البته غیر از این هم نباید می بود. یادش به خیر ...

      مشهد، با جوان عزیزی آشنا شدم، از بخت خوبم! همکارم بود، مهندس بود و در رشته مخابرات درس خوانده بود و کارمند مخابرات استان کرمان، شهرستان زرند بود، چقدر با صفا و پاکدل بود، از او خاطره ها دارم، شاید به وقتش بگویم تا همچنان که من استفاده کردم، شما دوستان هم حظ ببرید و فیض ایشان، به گفتن هم شده، نصیبتان شود و سود ببرید! ارادت عجیبی به آقایش داشت، من می گویم و شما می شنوید! از خدا می خواهم چنان زیارت و چنین دوستانی نصیب شما هم بشود و اندازه ارادتتان را به صاحت مقدسش، به حضور ببینید، شما واردترید و جملگی حاضرتر و نیز بسیار پاکتر، انشاءالله روزی چنین و بیش از این از شما دوستان هم بشنوم ...

      امروز که به وبلاگم نگاه می کردم و نظرات دوستان را از نظر می گذراندم، آخرین را، طوری دیگر دیدم، به وبلاگ دوستان هم که سر زدم، از همین عزیز! باز مطلبی یافتم که برای « ماه گرفته » نوشته بود، آنچه که من از ایشان به خیر دارم، چنین است:

      « سلام شعر زيبايي و دلنشيني هست . راستي يه بوهايي ازش مياد نکنه عاشق شدي ؟ بعيد نيست کسي تو رو اغفال کرده باشه. مي دوني چرا چون يه دفعه غيبت مي زنه و يه دفعه هم مياي و از اين جور شعرها مي نويسي خلاصه حال و هواي وبلاگت بطور کلي تغيير کرده . بهرحال اميدوارم که بخير بگذره و هرچه زودتر سر و سامان بگيري . يه فکري هم به حال اين بنده خدا ها بکن خيلي نگران هستند فکر کردي همه مثل من بي خيالند که سال و ماه يادي از تو نکنند. براي شما و همه دوستان عزيز آرزوي موفقيت مي کنم خدا نگهدارتان »

و آنچه که در وبلاگ « ماه گرفته » یافتم و آن نیز خیر بود، چنین بود:

      « سلام من از طريق وبلاگ شريف عزيز وارد وبلاگ شما شدم اميدوارم ناراحت نشوي. البته قصد دارم به وبلاگهاي ديگه هم سر بزنم چون يه سئوالي برام مطرح شده. چرا شما از دلتنگي صحبت مي کنيد و هميشه حالت نگراني و گرفته داريد برام خيلي عجيبه حتي شريف هم اينگونه هست يعني اگه فردي شاد و سرزنده باشيد خدا به حرفهايتان گوش نمي دهد و يا مثل شريف احساس دلتنگي بکنيد بخصوص غروب پنج شنبه امام نگران مي شود و مي آيد؟ بازم از شما مغذرت مي خوام و برايتان آرزوي موفقيت مي کنم خدا نگهدار »

      گرامی، سرکار خانم « پونه »، از اینکه سر می زنید و نظر می دهید و گاهی هم متفاوت از دیگران می گویید، مانند نظری که برای « ماه گرفته » داشتید و طوری هم سر به سر ما گذاشتید، به رسم دیرین بایدم شاکر باشم و از امثالی چون شخص شما، فراوان سپاسگزار گردم.
می گویم، بوی بی عشقیمان چگونه به مشام سرکارتان رسیده که اکنون بوی عاشقی را استشمام کرده اید؟ نکند از ما بهترانید؟ گونه ای فرشته صفت؟ که بو های به مشام نرسیده را قبلا می شنود و اینگونه همگانی می شنوانید، آیا اینطور است؟ خوشا به کردارتان! و آفرین بر من! که چنین احساسهایی را در شما دوستان محسوس می کنم، حالی خود خبر ندارم و این از عجایب است. لابد با اجوبه ای طرفم که خود خبر ندارم! و یا اینکه خودم عجیبم! همینقدر می دانم که غافل نیستم، در این شانزده سال، هیچ صیادی تاکنون حتی به آنی، مرا در تور خود نیافته، چه به اینکه اغفالش شوم، الوانش را بچشم گیرم و یا لذت طعمه اش را حریص باشم. حرص من از نادانی است که دانایی می طلبد. صیادان امروز چنین حرصی را تحفه نمی یابند و از ارزش بدور می دانند و چنین، شرافت کسبشان را در عرف و رسمشان بی اعتبار نمی کنند. اینکه گاهی به نثر می آییم و گاهی به شعر می رویم، زمانی پیداییم و مدتها ناپیدا، گاهی می گوییم و زمانهایی می شنویم، این نهایت وسعمان می باشد، وقتی داراییت کم باشد، لابد کاراییت نیز کم خواهد بود، آیا نشده سوپری محلتان گاهی به شما بگوید، هان! کجای؟ کم پیدایی؟ بقول کرمانشاهیها، دیارت نیست؟! نداری، کم پیدایی نیز دارد، این یعنی بقولتان: « یه دفعه غیبت می زنه و یه دفعه هم میای و از این جور شعرها ... »

      و اما از آنچه که به « ماه گرفته » گفتید، چون از کاشانه من به خانه اش رفتید و نیز آنجا هم یادی از من کردید، چند کلامی را به رسم در به دری با آن گرامی، با شما گرامیتر می گویم:

      چرا دلتنگیم، چون وسعت حکومت آن عزیز پس پرده و حاضر را فراوان شنیده ایم، دلهایمان به چشیدن رحمت آن بنده رحیم در طلاطم است، بغض گلویمان را گرفته، بی تابیم، از بس جانی و جنایت می بینیم، از بس دروغ می شنویم و عمل صالحی نمی یابیم! ...

      چرا نگرانیم، چون گران جانی را منتظریم که صلابت قدومش گرانمان خواهد کرد و احدی را جرات نخواهد بود تا به چشم بد، بینندمان! دیگر مستضعفان را نخواهند کشت، به زمانهایی به زحمت پررحمت او و شنوایی ما، عالمی دیگر خواهیم ساخت با همین آدم، در ایام آن خاتم! ...

      چرا گرفته ایم، خود نیک گفتید، گرفته ایم، چون هر داشتیم گرفته اند، دادمان را پاسخ نمی یابیم، هر دری را می زنیم از قبل بسته اند، هر چه داشتیم برده اند و خونهای دلمان را گرفته اند و به نایهای خود و کسانشان خورده اند، چرا گرفته نباشیم که دادخواهانمان به خون آشامی فخر می فروشند و تظلم خواهی ما را به سخره می گیرند!

      چرا شاد نیستیم، آیا شادی ایی برایمان مانده، وانگهی شادی را چه معنا کنیم، آیا ندیده اید که آخر همه قهقه ها به گریه ختم میشود؟ می توانید این گریه آخر را نا شادی معنا نکنید؟ نمی توانید! ما پله ای را جلو هستم، قهقه نکرده، اشک ختممان جاری است و این طوری همان شادی است، شادی ای ناب، وقتی دلتان گرفت و زانوی غم دوری عزیز شریفتان را بغل گرفتید آنگاه از احساستان، لذتی خواهید یافت که به هیچ شادی حضیضی چون قهقه و رقص و آواز و ترانه، حتی از نوع محترم و لذیذش، معاوضه نخواهید کرد! ... البته امیدوارم هیچ زمانی غمگین نباشید و آرامشی تمام، قوام جانتان باشد، شاد باشید و شاد بزیید که حقتان خواهد بود.

      چرا سرزنده نیستیم، چرا نیستیم؟ ما نیستیم؟ دادمان گوش فلک را کر کرده است، داد و هوارمان، طوری آرامش از ظالمان ربوده است، لاله لاله می روییم، هر چند پر پرمان می کنند اما باز از بری دیگر گل می کنیم، هر چند گلابمان میگیرند اما همچنان معطریم، آوازه مان ورای این عالم را گرفته است و امثال ما شهیدیم ، همانی که خدایمان در قرآنش زنده واقعی و جاویدش خوانده، پس ما زنده ایم و نیز سرزنده و آنانی که زندگی می شعارند، آری زنده اند، به هشتاد سالی زنده اند، نه سرزنده بلکه بعد از هشتاد سال مرده اند و در مردگی مخلد! ... و باز البته شما سرزنده اید و عاقبت به خیر شونده، الهی زنده باشید، سایه تان مستدام و عمرتان پر دوام.

      خدا! حرفهای ما را گوش می دهد، چون بواقع ما شاد و سرزنده ایم و او خدای رحمان است، این درس شخص شما است و ما به واقع، درس گرفتگان شماییم و از پایین، کرسیتان را نظاره گریم و حظ می بریم، زمزمه هایی که می کنیم و نجوا گونه « گفتم و گفتی » می سراییم، درس پس می دهیم، این خود، تمام شادی است و دنیای امید و امیدواری، خدای را به رحمانیت عام و رحیمیت خاصش می شناسیم و به این شناختمان موید و مفتخریم!

      ما با « مهدی » گفتنمان، قصد نگرانی امامان را نداریم و تشریف فرماییشان را به بدین علت نمی دانیم، اکثری از ما بخواهد، نخواهد آمد، کما اینکه زیاد گفته اند اما نیامده است، مگر به خواست ماست، آمدنش بخواست خدایش خواهد بود، او بقیه الله است و « بقیه الله خیر لکم ان کنتم مومنین »، چون ادعای ایمان داریم، خود را طوری مومن راه او می دانیم، بنابراین خیرمان را در او می بینیم، سحر های جمعه با عزیزمان نجوا می کنیم، در واقع می خواهیم با او مانوس شویم و طوری دنباله روی کنیم، چه اینکه او امام ماست و ما ماموم، او حاضر و شاهد و صاحب ماست و ما جیره خور خوانش، خدای او همچنانش بسلامت بدارد و از هر گزندی دور و ما را به فرامینش مومن فرماید و به دوستیش مسرور.

آخرین خواستتان را به شما بر می گردانم و همانندتان می گویم:
« ... از شما مغذرت مي خواهم و برايتان آرزوي موفقيت مي کنم. خدا نگهدارتان. ».

      والسلام

      کرمانشاه ... آزادی ... 08/10/85

اللهم عجل لولیک الفرج و العافیه و النصر